जमीन सुधारणा तिहेरी क्रांतीला चालना देतात. खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा:
EN
Land reforms promote a triple revolution. Choose the correct option from the following:
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
बरोबर उत्तर: पर्याय १ (सांस्कृतिक, राजकीय, तांत्रिक)
सविस्तर विश्लेषण:
•
जमीन सुधारणांची 'तिहेरी क्रांती' (Triple Revolution of Land Reforms):
•
कृषी अर्थशास्त्र आणि विकास अभ्यासानुसार, स्वातंत्र्यपूर्व आणि स्वातंत्र्योत्तर भारतातील जमीन सुधारणांनी ग्रामीण भारतात एकाच वेळी तीन स्तरांवर व्यापक परिवर्तन घडवून आणले, ज्याला 'तिहेरी क्रांती' (Triple Revolution) म्हटले जाते:
१.
सांस्कृतिक क्रांती (Cultural Revolution): शतकानुशतके चालत आलेली सरंजामशाही (Feudalism), जमीनदारी शोषण, वेठबिगारी आणि जात-आधारित सामाजिक विषमता मोडून काढून भूमिहीन शेतकऱ्यांना व दलितांना स्वाभिमान आणि सामाजिक प्रतिष्ठा मिळवून दिली.
२.
राजकीय क्रांती (Political Revolution): जमिनीच्या मालकीमुळे ग्रामीण भागातील राजकीय सत्तेचे संतुलन बदलले. पूर्वी स्थानिक राजकारणावर जमीनदारांची मक्तेदारी होती; जमीन सुधारणांमुळे सामान्य शेतकरी वर्ग राजकीयदृष्ट्या संघटित आणि प्रभावशाली मताधिकार गट बनला.
३.
तांत्रिक क्रांती (Technological Revolution): जमीन स्वतःच्या मालकीची झाल्यामुळे शेतकऱ्यांमध्ये शेतीत भांडवल गुंतवण्याची, ट्रॅक्टर, पंपसेट वापरण्याची आणि नवीन संकरित बियाणे-खते वापरण्याची प्रेरणा निर्माण झाली, ज्याने हरितक्रांतीला आणि शेतीच्या आधुनिकीकरणाला गती दिली.
•
त्यामुळे जमीन सुधारणा सांस्कृतिक, राजकीय आणि तांत्रिक क्रांतीला चालना देतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील जमीन सुधारणांचे चार मुख्य पैलू होते:
१.
मध्यस्थांचे (जमीनदारी पद्धत) उच्चाटन.
२.
कुळवहिवाट सुधारणा (भाडे नियंत्रण व मालकी हक्क - 'कसेल त्याची जमीन').
३.
कमाल जमीन धारणा कायदा (Land Ceiling Act).
४.
तुकडेबंदी व जमिनीचे एकत्रीकरण (Consolidation of Holdings).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Cultural, Political, Technological)
Detailed Analysis:
•
The Concept of the "Triple Revolution" in Land Reforms:
•
In agrarian economics and rural sociological literature, comprehensive land reforms are recognized as catalyst drivers of a structural Triple Revolution:
1.
Cultural Revolution: Dismantled centuries-old hereditary feudalism, caste-stratified agrarian servitude, and bonded labor (*vethbegar*), conferring human dignity, self-respect, and socio-cultural emancipation to the tenant peasantry and landless classes.
2.
Political Revolution: Shifted the locus of rural political power away from parasitic absentee landlords and talukdars toward broad-based peasant mobilization, fostering democratic consciousness and electoral accountability in agrarian politics.
3.
Technological Revolution: Securing tenurial ownership ("land to the tiller") provided farmers with the economic incentive to make capital investments in mechanization (tractors, tubewells, fertilizers), laying the foundations for the Green Revolution.
•
Thus, the triple revolution encompassed Cultural, Political, and Technological dimensions (Option 1).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The four pillars of post-independence Indian land reforms were:
1.
Abolition of Intermediaries (Zamindari, Jagirdari).
2.
Tenancy Reforms (Regulation of rent, security of tenure, ownership rights).
3.
Ceilings on Land Holdings.
4.
Consolidation of fragmented land holdings.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) सांस्कृतिक, राजकीय, तांत्रिक (अचूक उत्तर):
बरोबर उत्तर:** **पर्याय १ (सांस्कृतिक, राजकीय, तांत्रिक)**
⚠️ पर्याय (2) राजकीय, सामाजिक, व्यावसायिक (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) आर्थिक, राजकीय, सांस्कृतिक (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) वरीलपैकी एकही नाही (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS-१)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'सांस्कृतिक, राजकीय, तांत्रिक' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.