🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Dept PSI Mains 2021 MEDIUM

फौजदारी प्रक्रिया संहिता कलम 176 आणि राष्ट्रीय मानवी हक्क आयोगाचे मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार दंडाधिकारी चौकशी अनिवार्य आहे. फौजदारी प्रक्रिया संहिता कलम 176 प्रमाणे न्यायिक दंडाधिकारी चौकशी बाबत खालीलपैकी अयोग्य पर्यायाची निवड करा.

EN Magisterial inquiry is mandatory under Section 176 of the Code of Criminal Procedure and guidelines of the NHRC. Select the incorrect option regarding mandatory judicial inquiry under Section 176 of the Cr.P.C.:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

पोलीस अधिकारी रजेवर असताना त्याचे हातून मालमत्तेच्या वादातून नागरिकाचा खून होणे.

A citizen murdered by a police officer who is on leave over a private property dispute

पोलीस कोठडीमध्ये मृत्यू झालेली केस.

Death of any person in custody of the police

पोलीस कोठडीमध्ये असताना महिलेवर बलात्कार झाल्याचा आरोप होणे.

Allegation of rape on a woman while in custody of the police

कायदा व सुव्यवस्था राखताना पोलीस कार्यवाही दरम्यान मनुष्याचा मृत्यू होणे.

Death of a person occurring during police action while maintaining law and order

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) पोलीस अधिकारी रजेवर असताना त्याचे हातून मालमत्तेच्या वादातून नागरिकाचा खून होणे.

सविस्तर विश्लेषण:

• CrPC कलम 176(1A) आणि NHRC मार्गदर्शक तत्त्वे (अनिवार्य दंडाधिकारी चौकशी):

• कलम 176(1A) नुसार, जेव्हा:

1. पोलीस कोठडीत किंवा न्यायालयाच्या कोठडीत असताना व्यक्तीचा मृत्यू होतो किंवा व्यक्ती बेपत्ता होते, अथवा

2. पोलीस कोठडीत असताना महिलेवर बलात्कार होतो,

तेव्हा अशी चौकशी प्रथम वर्ग न्यायिक दंडाधिकाऱ्याकडून किंवा महानगर दंडाधिकाऱ्याकडून केली जाणे अनिवार्य (mandatory) असते.

• पोलीस चकमक किंवा कायदा व सुव्यवस्था राखताना झालेल्या मृत्यूप्रकरणीही दंडाधिकारी चौकशी होते (पर्याय 4).

• परंतु, जेव्हा एखादा पोलीस अधिकारी रजेवर असताना खाजगी मालमत्तेच्या वादातून नागरिकाचा खून करतो, तेव्हा तो खाजगी गुन्हा मानला जातो आणि सामान्य फौजदारी तपास चालतो; यात कलम 176(1A) अंतर्गत कोठडीतील चौकशी लागू होत नाही.

• म्हणून पर्याय (१) हा अयोग्य पर्याय आहे.

• इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (२), (३) आणि (४): हे सर्व प्रसंग पोलीस कोठडीतील किंवा पोलीस कार्यवाहीदरम्यानच्या मृत्यू/बलात्काराशी संबंधित असल्याने कलम 176 आणि NHRC मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार दंडाधिकारी चौकशी अनिवार्य ठरते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: CrPC कलम 176(1A) अन्वये 'पोलीस कोठडीत मृत्यू' (Custodial Death), 'बेपत्ता होणे' (Disappearance) आणि 'कोठडीतील बलात्कार' (Custodial Rape) या तीन बाबींमध्ये न्यायिक दंडाधिकाऱ्यांमार्फत चौकशी अनिवार्य आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) A citizen murdered by a police officer who is on leave over a private property dispute

Detailed Analysis:

• Section 176(1A) CrPC and NHRC guidelines on mandatory magisterial inquiry:

• Under Section 176(1A), a mandatory inquiry by a Judicial Magistrate or Metropolitan Magistrate is required in cases of:

1. Death of any person while in police custody or judicial custody;

2. Disappearance of any person from custody;

3. Rape alleged to have been committed on any woman while in custody.

• Similarly, deaths occurring during police encounters/actions in maintaining law and order attract mandatory magisterial inquiry under NHRC norms.

• However, when a police officer on leave commits a private murder over a personal property dispute, it is an ordinary criminal offence investigated under normal procedure, not a custodial inquiry under Section 176(1A).

• Therefore, Option (1) is the incorrect/inapplicable circumstance.

• Analysis of Other Options:

• Options (2), (3), and (4): Clearly fall within custodial deaths, custodial rapes, and police firing/action deaths requiring mandatory magisterial inquiry.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Under Section 176(1A) CrPC, inquiry by a Judicial Magistrate is mandatory strictly for: (1) Custodial death, (2) Disappearance from custody, and (3) Custodial rape.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) पोलीस अधिकारी रजेवर असताना त्याचे हातून मालमत्तेच्या वादातून नागरिकाचा खून होणे. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) पोलीस अधिकारी रजेवर असताना त्याचे हातून मालमत्तेच्या वादातून नागरिकाचा खून होणे.**[/gold]

⚠️ पर्याय (2) पोलीस कोठडीमध्ये मृत्यू झालेली केस. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) पोलीस कोठडीमध्ये असताना महिलेवर बलात्कार झाल्याचा आरोप होणे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) कायदा व सुव्यवस्था राखताना पोलीस कार्यवाही दरम्यान मनुष्याचा मृत्यू होणे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'पोलीस अधिकारी रजेवर असताना त्याचे हातून मालमत्तेच्या वादातून नागरिकाचा खून होणे.' हे असून ते 'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन