योग्य उत्तर: पर्याय 1 (अ, ब फक्त / a and b only)
ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व स्पष्टीकरण:
•
महात्मा गांधीजींची भूमिका: १९१९ मध्ये जेव्हा खिलाफत चळवळ सुरू झाली, तेव्हा गांधीजींनी या आंदोलनास पूर्ण आणि सक्रिय पाठिंबा दिला:
•
विधान अ योग्य: गांधीजींचे ठाम मत होते की, मुस्लिमांच्या दुःखाच्या काळात त्यांच्या पाठीशी उभे राहिल्यास हिंदू-मुस्लिम ऐक्य (Hindu-Muslim Unity) कायमस्वरूपी घट्ट होईल. गांधीजींनी या संधीचे वर्णन *"पुढील १०० वर्षांत पुन्हा न येणारी हिंदू-मुस्लिम ऐक्याची सुवर्णसंधी"* असे केले होते.
•
विधान ब योग्य: गांधीजींना जाणीव होती की, खिलाफतच्या जनक्षोभाचा वापर ब्रिटिश साम्राज्यशाहीविरुद्ध देशव्यापी असहकार आंदोलन (Non-Cooperation Movement) उभारण्यासाठी व स्वातंत्र्य लढा पुढे नेण्यासाठी अत्यंत प्रभावी ठरेल.
•
विधान क पूर्णपणे चुकीचे: गांधीजींचा हेतू कोणत्याही धर्माचा प्रचार करण्याचा नव्हता; तर साम्राज्यवादविरोधी राष्ट्रीय लढ्यात सर्व धर्मियांना एकत्र आणण्याचा होता.
त्यामुळे विधाने अ आणि ब ही दोन्ही योग्य आहेत (पर्याय १).
•
गांधीजींच्या या निर्णयाला मोहम्मद अली जिना, बिपिन चंद्र पाल आणि सी. आर. दास यांनी सुरुवातीला विरोध केला होता (धार्मिक प्रश्नाचे राजकीयीकरण करू नये म्हणून).
•
नोव्हेंबर १९१९ मध्ये दिल्लीत भरलेल्या अखिल भारतीय खिलाफत परिषदेचे अध्यक्ष म्हणून महात्मा गांधींची एकमुखाने निवड करण्यात आली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (a and b only)
Historical Background & Explanation:
•
Mahatma Gandhi's Strategic Rationale: When the Khilafat agitation erupted in 1919, Mahatma Gandhi threw the weight of the Indian national struggle behind it:
•
Statement a is correct: Gandhi recognized this religious-political grievance as an unmatched catalyst to consolidate Hindu-Muslim fraternity. He famously declared that *'such an opportunity for uniting Hindus and Muslims will not arise in a hundred years'*.
•
Statement b is correct: Gandhi sought to channel the tremendous mass fury of Muslims into a unified, anti-imperialist pan-Indian mass struggle, seamlessly synthesizing it with the Non-Cooperation Movement.
•
Statement c is completely false and absurd: Gandhi was a devout Sanatani Hindu; his objective was political integration and national emancipation, having nothing to do with propagating Islam.
Hence, statements a and b are valid (Option 1).
•
Some leaders like M. A. Jinnah, Rabindranath Tagore, and Annie Besant initially cautioned Gandhi against intermixing religious emotionalism with political constitutionalism.
•
Gandhi was elected President of the All India Khilafat Conference at Delhi in November 1919.
