योग्य उत्तर: पर्याय ३ (a - iii, b - iv, c - ii, d - i)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
पर्यावरण आणि संसाधने यांच्या योग्य जोड्या:
•
a. अक्षय संसाधने (Inexhaustible resources) ➔ iii. सौर ऊर्जा (Solar Energy):
•
ज्या नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा मानवाकडून कितीही वापर केला तरी ती कधीही संपत नाही, तिला अक्षय किंवा नूतनीकरणक्षम संसाधने म्हणतात. उदा. सौर ऊर्जा, पवन ऊर्जा.
•
b. स्थिरावरण (Stratosphere) ➔ iv. ओझोनचा समृद्ध थर (Rich layer of Ozone):
•
पृथ्वीच्या वातावरणातील स्थिरावरण (समताप मंडळ) या थरामध्ये (साधारणतः १५ ते ३५ किमी उंचीवर) ओझोन वायूचा ($O_3$) जाड थर आढळतो, जो सूर्यापासून येणाऱ्या घातक अतिनील (UV) किरणांना शोषून घेतो.
•
c. क्षय होणारी संसाधने (Non-renewable / Exhaustible resources) ➔ ii. कोळसा आणि पेट्रोल यांसारखी जीवाश्म इंधन:
•
ज्या संसाधनांचा साठा मर्यादित आहे आणि एकदा वापरल्यानंतर ती कायमची नष्ट होतात (पुनर्निर्मितीसाठी लाखो वर्षे लागतात), त्यांना अनूतनीकरणक्षम किंवा क्षयशील संसाधने म्हणतात.
•
d. क्लोरोफ्लुरोकार्बन्स (CFCs) ➔ i. मानवनिर्मित कृती (Anthropogenic activities):
•
सीएफसी हे मानवाने शीतकपाट (रेफ्रिजरेटर), वातानुकूलन यंत्रे (AC) आणि एरोसोल स्प्रेमध्ये वापरण्यासाठी निर्माण केलेले कृत्रिम वायू आहेत, जे ओझोन थराचा ऱ्हास करतात.
ओझोन थर संरक्षण:
१.
जागतिक ओझोन दिन: १६ सप्टेंबर
२.
मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल (१९८७): ओझोनचा ऱ्हास करणाऱ्या पदार्थांवर (CFCs, Halons) बंदी आणणारा ऐतिहासिक करार.
३.
ओझोन थराची जाडी डॉब्सन एककात (Dobson Units - DU) मोजली जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (a - iii, b - iv, c - ii, d - i)
Detailed Explanation:
Matching natural resources and environmental spheres:
•
a. Inexhaustible resources ➔ iii. Solar Energy:
•
Renewable energy sources that cannot be depleted through human consumption (e.g., solar, wind, tidal energy).
•
b. Stratosphere ➔ iv. Rich layer of Ozone:
•
The stratospheric layer of the atmosphere (concentrated at 15–35 km) harbors the critical ozone layer ($O_3$), which absorbs harmful solar ultraviolet-B radiation.
•
c. Non-renewable resources ➔ ii. Fossil fuels like coal and petrol:
•
Exhaustible mineral reserves formed over geological timescales that cannot be replenished once consumed.
•
d. Chlorofluorocarbons (CFCs) ➔ i. Anthropogenic activities:
•
Synthetic, human-made halogenated hydrocarbons widely manufactured for refrigerants, propellants, and blowing agents, primarily responsible for stratospheric ozone depletion.
Key Ozone conventions:
•
Vienna Convention (1985)
•
Montreal Protocol (1987) – phased out CFCs and ODS
•
World Ozone Day: 16th September
•
Ozone concentration measured in Dobson Units (DU).
