योग्य उत्तर: पर्याय २ (a - ii, b - iv, c - i, d - iii)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
'इष्टतम लोकसंख्या' (Optimum Population) सिद्धांत आणि विचारवंतांच्या व्याख्या:
इष्टतम लोकसंख्या म्हणजे अशी लोकसंख्या जी उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्ती, तंत्रज्ञान आणि भांडवलाचा वापर करून देशाचे सर्वोच्च कल्याण साधते:
•
a. केनेथ बोल्डिंग (Kenneth Boulding) ➔ ii. राहणीमानाचा दर्जा उंचावणे (Maximise standards of living):
•
बोल्डिंग यांच्या मते, इष्टतम लोकसंख्या ही अशी लोकसंख्या आहे जी लोकांच्या राहणीमानाचा दर्जा सर्वोच्च पातळीवर नेऊन ठेवण्यास सक्षम असते.
•
b. ह्यू डाल्टन (Hugh Dalton) ➔ iv. दरडोई जास्तीत जास्त उत्पन्न (Maximise income per head):
•
डाल्टन यांच्या मते, "इष्टतम लोकसंख्या ही अशी लोकसंख्या आहे जी दरडोई सर्वोच्च आर्थिक उत्पन्न देते" (*"Optimum population is that which gives the maximum income per head"*). डाल्टन यांनी असंतुलनाचे सूत्रही दिले: $M = \frac{A - O}{O}$.
•
c. विल्यम पीटरसन (William Peterson) ➔ i. जास्तीत जास्त आर्थिक परतावा (Maximum economic return / growth):
•
पीटरसन यांनी इष्टतम लोकसंख्येची व्याख्या आर्थिक उत्पादकता आणि कमाल आर्थिक परतावा यांच्या आधारावर केली.
•
d. अलेक्झांडर कार-साँडर्स (Alexander Carr-Saunders) ➔ iii. जास्तीत जास्त समाजकल्याण (Maximum social welfare):
•
कार-साँडर्स यांनी इष्टतम लोकसंख्येचा सिद्धांत मांडताना सामाजिक कल्याणाचा विचार प्राधान्याने केला.
इष्टतम लोकसंख्या सिद्धांताचे जनक एडविन कॅनन (Edwin Cannan - 1924) हे मानले जातात. नंतर कार-साँडर्स, डाल्टन आणि रॉबिन्स यांनी तो अधिक विकसित केला. डाल्टनचे सूत्र:
$M = \frac{A - O}{O}$ (येथे $M$ = असंतुलन, $A$ = प्रत्यक्ष लोकसंख्या, $O$ = इष्टतम लोकसंख्या).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (a - ii, b - iv, c - i, d - iii)
Detailed Explanation:
Theory of Optimum Population & Scholar Definitions:
The optimum population is that size of population which, given the available resources, knowledge, and capital, maximizes economic welfare:
•
a. Kenneth Boulding ➔ ii. Maximise standards of living:
•
Boulding framed the optimum in terms of attaining the highest attainable standard of living for the populace.
•
b. Hugh Dalton ➔ iv. Maximise income per head:
•
Dalton famously stated: *"Optimum population is that which gives the maximum income per head."* He also formulated the Maladjustment index: $M = \frac{A - O}{O}$.
•
c. William Peterson ➔ i. Maximum economic return / growth:
•
Peterson correlated the optimum population with achieving maximum economic productivity and returns.
•
d. Alexander Carr-Saunders ➔ iii. Maximum social welfare:
•
Carr-Saunders extensively developed the modern optimum population theory, focusing on maximizing general welfare and economic efficiency.
The modern Theory of Optimum Population was propounded by Edwin Cannan in his book *Wealth* (1924), and later refined by Carr-Saunders, Hugh Dalton, and Lionel Robbins.
