भारतातील विविध राज्यांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या पारंपरिक जलसंधारण / जलव्यवस्थापन पद्धती आणि संबंधित राज्ये यांच्या योग्य जोड्या जुळवा: **स्तंभ 'अ' (राज्य)** A. राजस्थान B. महाराष्ट्र C. केरळ D. तमिळनाडू E. बिहार **स्तंभ 'ब' (पारंपरिक जलसाठा पद्धत)** (i) एरिस (Eris) (ii) पायन (Pyne / Ahar-Pyne) (iii) बंधारे (Bandharas) (iv) खादीन (Khadin) (v) सुरंगम (Surangams)
EN
Match the traditional water harvesting and management systems with their corresponding States in India:
**Column 'A' (State)**
A. Rajasthan
B. Maharashtra
C. Kerala
D. Tamil Nadu
E. Bihar
**Column 'B' (Traditional Water System)**
(i) Eris
(ii) Pyne (Ahar-Pyne)
(iii) Bandharas
(iv) Khadin
(v) Surangams
योग्य उत्तर पर्याय (3) म्हणजेच A - iv, B - iii, C - v, D - i, E - ii आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
A. राजस्थान -> (iv) खादीन (Khadin): थार वाळवंटातील जैसलमेर भागात जमिनीच्या उतारावर पाणी अडवून शेती करण्यासाठी तयार केलेले पारंपरिक मातीचे बंधारे.
•
B. महाराष्ट्र -> (iii) बंधारे (Bandharas): नद्या किंवा नाल्यांच्या पात्रात दगड व सिमेंटचे चेकडॅम (बंधारे) बांधून शेतीसाठी पाणी अडवण्याची जुनी पद्धत (उदा. फड पद्धतीतील बंधारे).
•
C. केरळ -> (v) सुरंगम (Surangams): उत्तर केरळ (कासारगोड) मधील जांभ्या खडकात डोंगर पोखरून आडवे बोगदे तयार करून भूजल मिळवण्याची पारंपरिक गुहा-पद्धत.
•
D. तमिळनाडू -> (i) एरिस (Eris): तमिळनाडूतील अतिप्राचीन तलाव/टाके प्रणाली जी एकमेकांना जोडून पूर नियंत्रण व सिंचनासाठी वापरली जाते.
•
E. बिहार -> (ii) पायन (Pyne / Ahar-Pyne): दक्षिण बिहारमध्ये नद्यांचे पाणी शेतापर्यंत नेण्यासाठी खोदलेले कालवे (पायन) आणि पाणी साठवण्यासाठी बनवलेले बंधारे (आहार).
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
अचूक जुळणी: A-iv, B-iii, C-v, D-i, E-ii.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील इतर प्रसिद्ध पारंपरिक जलव्यवस्थापन प्रणाली:
•
कुल (Kuhl) - हिमाचल प्रदेश
•
झिंग (Zing) - लडाख
•
बावडी / वाव (Baoli/Stepwells) - गुजरात व राजस्थान
•
जोहड (Johad) - राजस्थान (राजेंद्र सिंह - वॉटरमॅन ऑफ इंडिया).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) i.e. A - iv, B - iii, C - v, D - i, E - ii.
Detailed Analysis:
•
A. Rajasthan -> (iv) Khadin: Designed to harvest surface runoff on farmland slopes in arid Jaisalmer for rabi cultivation.
•
B. Maharashtra -> (iii) Bandharas: Traditional check-dams built across seasonal streams or rivers to divert water into canal networks (prominent in the historic Phad irrigation system of Tapi basin).
•
C. Kerala -> (v) Surangams: Horizontal cave-like tunnels excavated into lateritic hillocks in Kasaragod to tap groundwater through gravity without pumps.
•
D. Tamil Nadu -> (i) Eris: Ancient interconnected tank cascades used extensively for flood moderation and paddy irrigation.
•
E. Bihar -> (ii) Pyne (Ahar-Pyne): Floodwater harvesting network indigenous to South Bihar, combining storage reservoirs (Ahars) and diversion channels (Pynes).
Distractor Analysis:
•
Matches strictly: A - iv, B - iii, C - v, D - i, E - ii, matching Option (3).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Other key indigenous water harvesting systems: Kuhl (Himachal Pradesh), Zing (Ladakh), Johad (Rajasthan - popularized by Rajendra Singh, 'Waterman of India'), Baoli/Vav (Stepwells of Gujarat/Rajasthan).