मृगजळ पुढीलपैकी कोणत्या कारणामुळे दिसते ?
EN
Mirage appears due to which of the following?
योग्य उत्तर: पर्याय १ (प्रकाश किरणांचे संपूर्ण आंतरिक परावर्तन व वातावरणाचे वरच्या दिशेने वक्रीकरण/अपवर्तन)
स्पष्टीकरण:
•
मृगजळ (Mirage): वाळवंटात किंवा उन्हाळ्यात डांबरी रस्त्यावर दूरवर पाण्याचा भास होणे याला 'मृगजळ' म्हणतात.
•
वैज्ञानिक कारण:
•
उन्हाळ्यात जमिनीलगतची हवा खूप तापल्याने तिची घनता कमी होते (विरळ माध्यम बनते), तर वरची हवा त्यामानाने थंड व दाट असते.
•
झाडावरून किंवा आकाशातून येणारे प्रकाशकिरण वरून खाली येताना सतत विरळ हवेत जात असल्याने स्तंभीकेपासून दूर झुकतात (अपवर्तन).
•
शेवटी जमिनीलगतच्या थरावर आपाती कोन क्रांतिक कोनापेक्षा मोठा झाल्याने प्रकाशाचे संपूर्ण आंतरिक परावर्तन (Total Internal Reflection) होते आणि किरण वरच्या दिशेने वळतात.
•
त्यामुळे मानवी डोळ्याला आकाशाची उलटी प्रतिमा जमिनीवर पाण्यात असल्यासारखी दिसते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
मृगजळ ही घटना प्रकाशाचे सातत्यपूर्ण अपवर्तन आणि पूर्ण आंतरिक परावर्तन (Total Internal Reflection) यामुळे घडते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Total internal reflection of light rays and atmospheric refraction / प्रकाश किरणांचे संपूर्ण आंतरिक परावर्तन व वातावरणाचे वक्रीकरण)
Explanation:
•
A Mirage is an optical illusion occurring commonly in deserts or on sunlit paved highways where distant ground appears to hold puddles of water reflecting the sky.
•
Optical Mechanism: Intense solar ground heating creates a strong thermal gradient where surface air is hot and optically rare, while air higher up is cooler and denser.
•
Downward light rays from the sky experience successive refraction away from the normal through progressively warmer air layers until the critical angle is exceeded, undergoing Total Internal Reflection and bending upwards into the observer's eyes.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
A mirage is produced by cumulative atmospheric refraction followed by Total Internal Reflection.