योग्य उत्तर: पर्याय (3) नैऋत्य (South west)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
नैऋत्य मान्सून वारे (Southwest Monsoon):
•
जून ते सप्टेंबर या कालावधीत महाराष्ट्रात आणि संपूर्ण भारतीय उपखंडात वाहणारे मोसमी वारे हे नैऋत्य मोसमी वारे (Southwest Monsoon Winds) असतात.
•
उन्हाळ्यात मध्य आशिया आणि वायव्य भारतामध्ये (थारचे वाळवंट) प्रचंड उष्णतेमुळे तीव्र कमी दाबाचा पट्टा (Low Pressure Trough) निर्माण होतो.
•
या उलट, दक्षिणेकडील हिंदी महासागरावर जास्त हवेचा दाब असतो.
•
त्यामुळे जास्त दाबाकडून कमी दाबाकडे वारे वाहू लागतात. विषुववृत्त ओलांडताना फेरेलच्या नियमानुसार हे वारे उजवीकडे वळतात आणि नैऋत्य दिशेकडून भारताच्या भूमीकडे वाहतात.
•
महाराष्ट्रातील पाऊस:
•
नैऋत्य मोसमी वारे अरबी समुद्रावरून प्रचंड बाष्प वाहून आणतात.
•
महाराष्ट्रात सह्याद्री पर्वतरांगेमुळे (पश्चिम घाट) हे वारे अडवले जातात, ज्यामुळे कोकण किनारपट्टी आणि पश्चिम घाटाच्या माथ्यावर प्रचंड प्रतिरोध (Orographic) पाऊस पडतो.
•
सह्याद्री ओलांडल्यानंतर पूर्वेकडे महाराष्ट्र पठारावर हे वारे खाली उतरतात आणि पर्जन्यछायेचा प्रदेश (Rain-shadow region) तयार होतो.
महाराष्ट्राला मिळणाऱ्या एकूण वार्षिक पावसापैकी सुमारे 85% पाऊस हा नैऋत्य मान्सून वाऱ्यांमुळे (जून ते सप्टेंबर) मिळतो. परतीचा मान्सून (ईशान्य मान्सून) ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये मुख्यत्वे कोरोमंडळ किनारपट्टीला (तमिळनाडू) पाऊस देतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) South west
Detailed Explanation:
•
Southwest Monsoon System:
•
During the months of June to September, the monsoon winds that blow across Maharashtra and peninsular India originate from the Southwest.
•
During Northern Hemisphere summer, intense solar heating over the Indian subcontinent and Central Asia creates a thermal low-pressure trough (Monsoon Trough) over northwestern India.
•
Concurrently, a subtropical high-pressure cell exists over the southern Indian Ocean (Mascarene High).
•
Southeasterly trade winds cross the equator, get deflected to their right due to the Coriolis effect (Ferrel's Law), and approach the Indian subcontinent as moisture-laden Southwest Monsoon winds.
•
Impact on Maharashtra:
•
Striking the western flank of the Sahyadri ranges (Western Ghats), these winds cause massive orographic rainfall over the Konkan coast and Ghat areas (e.g. Mahabaleshwar, Amboli).
•
As they cross the crest, they descend into the Deccan plateau, resulting in the rain-shadow zone over central Maharashtra.
Maharashtra receives nearly 85% of its total annual precipitation from the Southwest Monsoon (June to September). In contrast, the Retreating / Northeast Monsoon (Oct–Dec) primarily brings rain to the Coromandel coast (Tamil Nadu).
