🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
स्थापत्य अभियांत्रिकी व जलसंधारण (Civil & WRD) WRD_PWD_CIVIL 2023 MEDIUM

न्यूटनचा श्यानता नियम (Newton's Law of Viscosity) खालीलपैकी कोणत्या दोन घटकांमधील थेट संबंध दर्शवतो?

EN Newton's law of viscosity fundamentally establishes a direct mathematical relationship between:
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
दाब तीव्रता, वेग आणि श्यानता
Pressure intensity, velocity and viscosity
B
कातर ताण आणि कोनीय विरूपणाचा दर (Shear stress and rate of angular deformation)
Shear stress and rate of angular deformation
C
दाब तीव्रता, वेग आणि कोनीय विरूपण
Pressure intensity, velocity and angular deformation
D
दाब, तापमान आणि वेग
Pressure, temperature and velocity
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (२) कातर ताण आणि कोनीय विरूपणाचा दर (Shear stress and rate of angular deformation)

स्पष्टीकरण:

१. न्यूटनचा श्यानता नियम (Newton's Law of Viscosity):
• या नियमानुसार, प्रवाही थरांमधील कातर ताण ($ au$) हा कातर विकृतीच्या दराशी (Rate of shear strain) किंवा कोनीय विरूपणाच्या दराशी (Rate of angular deformation / Velocity gradient) थेट समप्रमाणात असतो:
$$au \propto rac{du}{dy} \quad ext{किंवा} \quad au \propto rac{d heta}{dt}$$
$$au = \mu rac{du}{dy}$$

येथे $\mu$ म्हणजे गतिशील श्यानता गुणांक (Dynamic viscosity).

२. न्यूटनियन द्रव (Newtonian Fluid):
• जे द्रव या नियमाचे तंतोतंत पालन करतात त्यांना न्यूटनियन द्रव म्हणतात (उदा. पाणी, हवा, पेट्रोल, रॉकेल).

म्हणून, न्यूटनचा नियम हा कातर ताण आणि कोनीय विरूपणाचा दर यांमधील संबंध आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप:

• Newton's law: $ au = \mu rac{du}{dy}$.
• $ rac{du}{dy}$ = Velocity gradient = Rate of shear strain ($ rac{d heta}{dt}$).
• Dynamic viscosity चे SI एकक: $ ext{Pa}\cdot ext{s}$ किंवा $ ext{N}\cdot ext{s/m}^2$. CGS एकक: Poise ($1 ext{ Pa}\cdot ext{s} = 10 ext{ Poise}$).
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) Shear stress and rate of angular deformation

Explanation:

1. Newton's Law of Viscosity Statement:
• It states that for a Newtonian fluid, the tangential shear stress ($ au$) acting on a fluid layer is directly proportional to the rate of shear strain (also termed the rate of angular deformation or transverse velocity gradient $ rac{du}{dy}$):
$$au \propto rac{du}{dy} \implies au = \mu rac{du}{dy}$$

Where $\mu$ is the absolute dynamic viscosity of the fluid.

2. Physical Meaning:
• In fluid kinematics, the rate of shear strain ($ rac{d heta}{dt}$) is mathematically identical to the spatial velocity gradient ($ rac{du}{dy}$).
• Fluids following this linear relation are termed Newtonian fluids (e.g., water, air, light oils, gasoline).

Therefore, Newton's law governs the relationship between shear stress and rate of angular deformation.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip:

• Newton's Viscosity Law: $ au = \mu rac{du}{dy} = \mu rac{d heta}{dt}$.
• SI Unit of $\mu$: $ ext{N}\cdot ext{s/m}^2$ or $ ext{Pa}\cdot ext{s}$.
• CGS Unit of $\mu$: Poise ($1 ext{ Poise} = 0.1 ext{ Pa}\cdot ext{s}$).
• Kinematic viscosity $

u = \mu /

ho$, unit $ ext{m}^2/ ext{s}$ (CGS: Stoke, $1 ext{ Stoke} = 10^{-4} ext{ m}^2/ ext{s}$).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) दाब तीव्रता, वेग आणि श्यानता (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) कातर ताण आणि कोनीय विरूपणाचा दर (Shear stress and rate of angular deformation) (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (२) कातर ताण आणि कोनीय विरूपणाचा दर (Shear stress and rate of angular deformation)**[/gold]
⚠️ पर्याय (3) दाब तीव्रता, वेग आणि कोनीय विरूपण (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) दाब, तापमान आणि वेग (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: बिल्डिंग मटेरिअल्स व कन्स्ट्रक्शन (BMC)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: स्ट्रेंथ ऑफ मटेरिअल्स व मेकॅनिक्स (SOM)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: फ्लूइड मेकॅनिक्स व हायड्रॉलिक्स (FM)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: जलविज्ञान, धरणे व सिंचन (Hydrology & Irrigation)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: स्थापत्य अभियांत्रिकी व जलसंधारण (Civil & WRD) विषयांतर्गत 'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: स्थापत्य अभियांत्रिकी व जलसंधारण (Civil & WRD) विषयातील 'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →