🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
स्थापत्य अभियांत्रिकी व जलसंधारण (Civil & WRD) WRD_PWD_CIVIL 2023 MEDIUM

एका ब्रॉडगेज रेल्वे मार्गावर १ मध्ये २०० (1 in 200) ची रूलिंग प्रवणता (Ruling gradient) दिली आहे. जर त्याच ठिकाणी $5^\circ$ चे वळण येत असेल, तर वळणावर स्वीकारार्ह असणारी भरपाई केलेली प्रवणता (Compensated gradient) किती असेल?

EN On a Broad Gauge railway track section having a ruling gradient of 1 in 200, a horizontal curve of 5 degrees is introduced. What is the allowable compensated gradient on the curve?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
१ मध्ये ३३४ (1 in 334)
1 in 334
B
१ मध्ये ३१८ (1 in 318)
1 in 318
C
१ मध्ये २९७ (1 in 297)
1 in 297
D
१ मध्ये २५३ (1 in 253)
1 in 253
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) १ मध्ये ३३४ (1 in 334)

स्पष्टीकरण:

१. प्रवणता भरपाईची संकल्पना (Grade Compensation on Curves):
• वळणावर ट्रेन धावताना वक्र प्रतिरोध (Curve resistance) आणि चढ उताराचा प्रतिरोध (Grade resistance) एकत्र येतात. ट्रेनवर रूलिंग प्रवणतेपेक्षा जास्त ताण येऊ नये म्हणून वळणावरील प्रवणता कमी केली जाते.
२. भारतीय रेल्वे मानकानुसार भरपाई:
• ब्रॉडगेज (BG): दर डिग्री वक्रासाठी $0.04\%$ भरपाई (0.04% per degree of curve)
• मीटरगेज (MG): $0.03\%$ प्रति डिग्री
• नॅरोगेज (NG): $0.02\%$ प्रति डिग्री.
३. दिलेली माहिती आणि गणना:
• रूलिंग प्रवणता = $1\text{ in }200 = \frac{1}{200} \times 100 = 0.50\%$
• वक्राचे अंश ($D$) = $5^\circ$
• प्रवणता भरपाई ($GC$) = $0.04 \times 5 = 0.20\%$
• भरपाई केलेली स्वीकारार्ह प्रवणता:
$$\text{Compensated Gradient} = 0.50\% - 0.20\% = 0.30\%$$
• अपूर्णांकात रूपांतर:
$$0.30\% = \frac{0.30}{100} = \frac{3}{1000} = \frac{1}{\frac{1000}{3}} = \frac{1}{333.33} \approx \mathbf{1\text{ in }334}$$
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप:

• Grade Compensation on Curves:
• BG = $0.04\% / \text{degree}$
• MG = $0.03\% / \text{degree}$
• NG = $0.02\% / \text{degree}$
• Calculation: $0.5\% - (0.04 \times 5)\% = 0.3\% = 1 \text{ in } 334$.
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) 1 in 334

Explanation:

1. Grade Compensation Principle:
• When a horizontal curve coincides with a steep grade, total train tractive resistance increases due to combined curvature friction and gradient slope resistance. To prevent total tractive resistance from exceeding the ruling limit, the ruling gradient is reduced (compensated).
2. Indian Railways Compensation Standards:
• Broad Gauge (BG): $0.04\%$ per degree of curve.
• Metre Gauge (MG): $0.03\%$ per degree of curve.
• Narrow Gauge (NG): $0.02\%$ per degree of curve.
3. Calculation:
• Ruling gradient $= 1\text{ in }200 = \left(\frac{1}{200}\right) \times 100 = 0.50\%$
• Degree of curve ($D$) = $5^\circ$ on BG
• Grade compensation $= 0.04 \times 5 = 0.20\%$
• Compensated allowable gradient:
$$\text{Compensated Grade} = 0.50\% - 0.20\% = 0.30\%$$
• Converting to ratio:
$$0.30\% = \frac{0.3}{100} = \frac{1}{333.33} \approx \mathbf{1\text{ in }334}$$
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip:

• Compensated gradient on BG = Ruling Grade - $(0.04 \times D)\% = 0.50\% - 0.20\% = 0.30\% \implies 1\text{ in }334$.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) १ मध्ये ३३४ (1 in 334) (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) १ मध्ये ३३४ (1 in 334)**[/gold]
⚠️ पर्याय (2) १ मध्ये ३१८ (1 in 318) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) १ मध्ये २९७ (1 in 297) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) १ मध्ये २५३ (1 in 253) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महामार्ग, रस्ते व वाहतूक अभियांत्रिकी (Highway & Transportation Engg)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: बिल्डिंग मटेरिअल्स व कन्स्ट्रक्शन (BMC)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: स्ट्रेंथ ऑफ मटेरिअल्स व मेकॅनिक्स (SOM)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: फ्लूइड मेकॅनिक्स व हायड्रॉलिक्स (FM)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: जलविज्ञान, धरणे व सिंचन (Hydrology & Irrigation)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महामार्ग, रस्ते व वाहतूक अभियांत्रिकी (Highway & Transportation Engg)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महामार्ग, रस्ते व वाहतूक अभियांत्रिकी (Highway & Transportation Engg)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: स्थापत्य अभियांत्रिकी व जलसंधारण (Civil & WRD) विषयांतर्गत 'महामार्ग, रस्ते व वाहतूक अभियांत्रिकी (Highway & Transportation Engg)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: स्थापत्य अभियांत्रिकी व जलसंधारण (Civil & WRD) विषयातील 'महामार्ग, रस्ते व वाहतूक अभियांत्रिकी (Highway & Transportation Engg)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'महामार्ग, रस्ते व वाहतूक अभियांत्रिकी (Highway & Transportation Engg)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →