कोणत्या कारणांसाठी हालचाल स्वातंत्र्यावर राज्य योग्य बंधने घालु शकते ? अ. सार्वजनिक हितासाठी ब. अनुसुचित जमातीच्या हितरक्षणासाठी क. अल्पसंख्यांकांच्या हितसंरक्षणासाठी पर्यायी उत्तरे :
EN
On what grounds can the State impose reasonable restrictions on the freedom of movement?
a. In the interests of the general public
b. For the protection of the interests of any Scheduled Tribe
c. For the protection of the interests of minorities
Alternative answers:
योग्य उत्तर: पर्याय १ (फक्त अ आणि ब)
संचार स्वातंत्र्यावरील वाजवी बंधने (Article 19(5)):
•
अनुच्छेद 19(1)(d): भारताच्या संपूर्ण राज्यक्षेत्रात सर्वत्र मुक्तपणे संचार करण्याचा अधिकार सर्व नागरिकांना देतो.
•
अनुच्छेद 19(5) मधील वाजवी बंधने (Reasonable Restrictions):
राज्य शासन केवळ खालील दोन कारणांसाठीच मुक्त संचाराच्या हक्कावर कायद्याद्वारे वाजवी बंधने घालू शकते:
1.
सर्वसामान्य जनतेच्या हितासाठी (In the interests of the general public): उदा. महामारीच्या काळात संचारबंदी, सार्वजनिक आरोग्य, शांतता व सुव्यवस्था राखण्यासाठी.
2.
कोणत्याही अनुसूचित जमातीच्या हितसंरक्षणासाठी (For the protection of the interests of any Scheduled Tribe): आदिवासींचे वैशिष्ट्यपूर्ण समाजजीवन, संस्कृती, संपत्ती आणि चालीरीतींचे बाहेरील लोकांच्या शोषणापासून संरक्षण करण्यासाठी त्यांच्या भागात संचारावर निर्बंध घालता येतात.
•
'अल्पसंख्यांकांच्या हितसंरक्षणासाठी' हे कारण कलम १९(५) मध्ये दिलेले नाही. त्यामुळे केवळ अ आणि ब बरोबर आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
कलम 19(5) मधील निर्बंध:
•
कलम १९(१)(d) [संचार स्वातंत्र्य] आणि कलम १९(१)(e) [वास्तव्य स्वातंत्र्य] या दोन्ही हक्कांवर बंधने घालण्यासाठी घटनेत केवळ २ निकष आहेत:
1.
सर्वसामान्य जनतेचे हित (Public interest)
2.
अनुसूचित जमातींचे हितसंरक्षण (Protection of STs).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Only a and b)
Constitutional Restrictions on Freedom of Movement:
•
Article 19(1)(d): Guarantees to all citizens the fundamental right to move freely throughout the territory of India.
•
Article 19(5) Reasonable Grounds for Restrictions:
The State is empowered to impose reasonable restrictions on the exercise of this right exclusively on two grounds:
1.
In the interests of the general public (सर्वसामान्य जनतेच्या हितासाठी): E.g., curbing mobility to prevent public health hazards, epidemics, or maintenance of law and order.
2.
For the protection of the interests of any Scheduled Tribe (अनुसूचित जमातीच्या हितरक्षणासाठी): E.g., restricting outsiders from entering tribal areas to protect their culture, land, and distinct customs against exploitation.
•
"Protection of minorities" is not a ground stipulated in Article 19(5). Hence, only statements a and b are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Article 19(5) governs both freedom of movement [19(1)(d)] and freedom of residence [19(1)(e)] under the identical twin grounds: (1) General public interest, and (2) Protection of Scheduled Tribes.