भाषण व मतप्रदर्शनाच्या स्वातंत्र्यावर कोणत्या कारणासाठी प्रसंगी मर्यादा घालणे अपरिहार्य ठरले? अ) राज्याच्या सुरक्षिततेसाठी ब) आणिबाणीच्या अंमलबजावणीसाठी क) सार्वजनिक सुव्यवस्था, सभ्यता, नितीमत्ता यासाठी ड) सार्वजनिक निवडणूका काटेकोर व नि:पक्षपातीपणे पार पाडण्यासाठी पर्यायी उत्तरे:
EN
On what grounds has it been deemed necessary to place reasonable restrictions on the freedom of speech and expression?
a) For the security of the State
b) For the implementation of emergency
c) For public order, decency, and morality
d) For conducting public elections strictly and impartially
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (४) वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत.
स्पष्टीकरण व विश्लेषण:
भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावरील (कलम १९(१)(क)) घटनात्मक व कायदेशीर बंधने:
•
विधान (अ) व (क) बरोबर: भारतीय राज्यघटनेच्या कलम १९(२) नुसार भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर खालील ८ कारणांसाठी वाजवी बंधने (Reasonable Restrictions) घातली जाऊ शकतात:
१.
भारताचे सार्वभौमत्व व एकात्मता, २. राज्याची सुरक्षितता, ३. परकीय देशांशी मैत्रीपूर्ण संबंध, ४. सार्वजनिक सुव्यवस्था, ५. सभ्यता किंवा नीतिमत्ता, ६. न्यायालयाचा अवमान, ७. अब्रूनुकसानी, आणि ८. गुन्ह्यास चिथावणी.
•
विधान (ब) बरोबर: राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात (कलम ३५२) कलम ३५८ अन्वये कलम १९ मधील भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आपोआप निलंबित होते.
•
विधान (ड) बरोबर: निवडणुका निष्पक्ष व शांततेत पार पाडण्यासाठी लोकप्रतिनिधीत्व कायदा, १९५१ अन्वये मतदानाच्या ४८ तास आधी निवडणूक प्रचार बंदी (Silence Period), एक्झिट पोल बंदी आणि द्वेषमूलक भाषणांवर बंधने घालणे अपरिहार्य ठरते.
•
त्यामुळे वरील सर्व विधाने योग्य आहेत (पर्याय ४ बरोबर).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम १९(१)(क) - भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य हे अमर्याद नाही. कलम १९(२) मध्ये वाजवी निर्बंधांचे ८ आधार विहित आहेत, आणि आणीबाणी (कलम ३५८) व निवडणूक आचारसंहितेनुसार त्यावर विशेष मर्यादा येतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) All the above statements are correct.
Detailed Explanation & Analysis:
Grounds for restrictions on freedom of speech and expression under constitutional law:
•
Statements (a) & (c) are correct: Article 19(2) allows the State to impose reasonable restrictions on freedom of speech and expression (Article 19(1)(a)) on grounds of: security of the State, sovereignty and integrity of India, friendly relations with foreign states, public order, decency or morality, contempt of court, defamation, or incitement to an offence.
•
Statement (b) is correct: During a Proclamation of National Emergency under Article 352, the fundamental freedoms guaranteed by Article 19 stand suspended automatically under Article 358.
•
Statement (d) is correct: To conduct fair and impartial elections, statutory restrictions under the Representation of the People Act, 1951 (such as the 48-hour silence period before voting and curbs on hate speech/exit polls) are legitimately applied.
•
Hence, all statements are correct, making Option (4) the right answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Freedom of speech and expression is not absolute. Article 19(2) prescribes 8 specific grounds of reasonable restrictions; it is additionally suspended during emergencies under Article 358.