लोणावळ्याजवळ सह्याद्रीच्या कुरवंडे घाटात उगम पावणारी, जगद्गुरू संत तुकाराम महाराजांचे देहू आणि संत ज्ञानेश्वर माऊलींचे आळंदी या पवित्र वारकरी तीर्थक्षेत्रांमधून वाहत जाऊन तुळापूर येथे मुख्य प्रवाहाला मिळणारी 'इंद्रायणी नदी' ही खालीलपैकी कोणत्या नदीची उपनदी आहे?
EN
Originating in the Sahyadri range near Lonavala, traversing the sacred pilgrimage shrines of Sant Tukaram Maharaj at Dehu and Sant Dnyaneshwar at Alandi, and merging at Tulapur, the 'Indrayani River' is a tributary of which river?
योग्य उत्तर पर्याय 2 (भीमा नदी / Bhima River) आहे.
सविस्तर नदी व सांस्कृतिक विश्लेषण:
•
इंद्रायणी नदी: ही पुणे जिल्ह्यातील अत्यंत पवित्र व ऐतिहासिक महत्त्वाची नदी असून ती भीमा नदीची डाव्या तीरावरील प्रमुख उपनदी आहे.
•
उगम: लोणावळ्याजवळ सह्याद्रीच्या कुरवंडे घाटात.
•
धार्मिक महत्त्व: या नदीच्या तीरावर वारकरी संप्रदायाची दोन सर्वोच्च तीर्थक्षेत्रे वसलेली आहेत:
1.
देहू: जगद्गुरू संत तुकाराम महाराजांचे जन्म व कर्मस्थान (येथे इंद्रायणी डोहात तुकोबांच्या अभंगांच्या वह्या तरल्याची ऐतिहासिक कथा आहे).
2.
आळंदी: संत ज्ञानेश्वर महाराजांचे संजीवन समाधी स्थळ.
•
संगम: इंद्रायणी नदी हवेली तालुक्यातील तुळापूर येथे भीमा नदीला मिळते. तुळापूर येथेच छत्रपती संभाजी महाराजांचे पवित्र समाधी स्मारक आहे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
गोदावरी: उत्तर महाराष्ट्रातून वाहते.
•
कृष्णा: दक्षिण महाराष्ट्रातून वाहते.
•
मुठा: पुणे शहरातून वाहणारी भीमेच्या उपखोऱ्यातील स्वतंत्र उपनदी.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भीमा नदीच्या खोऱ्यातील संतपीठे कायम लक्षात ठेवा:
•
भीमाशंकर (उगम - भीमा नदी)
•
देहू व आळंदी (इंद्रायणी नदी)
•
तुळापूर (भीमा-इंद्रायणी संगम)
•
जेजुरी (कऱ्हा नदी खोरे)
•
पंढरपूर (भीमा / चंद्रभागा नदी).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Bhima River).
Detailed Drainage Analysis:
•
Indrayani River: A sacred left-bank tributary of the Bhima River in Pune district.
•
Origin: Rises near Kurvande ghat near Lonavala in the Western Ghats.
•
Cultural & Spiritual Sanctity: Courses past two foremost pilgrimage sites of Maharashtra:
1.
Dehu: Birthplace and abode of Jagadguru Sant Tukaram Maharaj.
2.
Alandi: Sanjeevan Samadhi shrine of Sant Dnyaneshwar.
•
Confluence: Merges with the Bhima River at Tulapur, where the samadhi of Chhatrapati Sambhaji Maharaj is located.
Distractor Analysis:
•
Godavari: Drains northern Maharashtra.
•
Krishna: Drains southern Maharashtra.
•
Mutha: Independent sub-tributary joining Mula at Pune city.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Major pilgrimage nodes along the Bhima drainage system: Bhimashankar (Jyotirlinga), Dehu & Alandi (Indrayani), Tulapur (Bhima-Indrayani confluence), and Pandharpur (Chandrabhaga).