योग्य उत्तर: पर्याय १ (a / Only a)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
विधान a अयोग्य आहे (म्हणून हे उत्तर आहे):
•
भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद २१ मधील मूळ शब्दरचना 'कायद्याने स्थापित केलेली पद्धत' (Procedure Established by Law) अशी आहे; 'कायद्याची योग्य प्रक्रिया' (Due Process of Law) अशी नाही.
•
अमेरिकेच्या संविधानात 'Due Process of Law' ही संज्ञा वापरली जाते, ज्यामध्ये कायदा योग्य प्रक्रियेशिवाय 'न्याय्य, वाजवी आणि निष्पक्ष' (Just, fair and reasonable) आहे की नाही हेही न्यायालय तपासते.
•
(टीप: जरी मेनका गांधी खटला १९७८ नंतर सर्वोच्च न्यायालयाने अनुच्छेद २१ चा अर्थ 'योग्य प्रक्रिये'च्या अंगाने लावला असला, तरी संविधानातील प्रत्यक्ष तरतूद 'कायद्याने स्थापित केलेली पद्धत' हीच आहे).
•
विधान b योग्य आहे:
•
अनुच्छेद २०(२) हा दुहेरी धोक्यापासून संरक्षण (Protection against Double Jeopardy) देतो: कोणत्याही व्यक्तीवर एकाच गुन्ह्यासाठी एकापेक्षा जास्त वेळा खटला चालवला जाणार नाही आणि शिक्षा केली जाणार नाही.
•
विधान c योग्य आहे:
•
अनुच्छेद १४ नुसार, राज्य भारताच्या राज्यक्षेत्रात कोणत्याही व्यक्तीला कायद्यापुढे समानता (Equality before the law - ब्रिटिश संकल्पना) अथवा कायद्यांचे समान संरक्षण (Equal protection of the laws - अमेरिकन संकल्पना) नाकारणार नाही.
त्यामुळे केवळ तरतूद a अयोग्य आहे.
•
कायद्याने स्थापित पद्धत (Procedure Established by Law - जपानकडून स्वीकारलेली): केवळ कायदा बनवणाऱ्या प्राधिकरणाने विहित प्रक्रियेचे पालन केले आहे की नाही हे तपासले जाते.
•
कायद्याची योग्य प्रक्रिया (Due Process of Law - अमेरिकन): प्रक्रिया योग्य असण्यासोबतच कायदा स्वतः मनमानी किंवा अन्यायकारक नाही ना, हेही तपासले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (a)
Detailed Explanation:
•
Statement a is incorrect (hence the correct answer):
•
The literal and explicit text of Article 21 of the Indian Constitution uses the phrase 'procedure established by law', NOT 'due process of law'.
•
Article 21 explicitly reads: *"No person shall be deprived of his life or personal liberty except according to procedure established by law."*
•
While the Supreme Court in the *Maneka Gandhi Case (1978)* interpreted 'procedure established by law' to incorporate the substantive fairness of American 'due process of law', the text of the Constitution itself still contains only 'procedure established by law'.
•
Statement b is correct:
•
Article 20(2) explicitly guarantees immunity against double jeopardy: *"No person shall be prosecuted and punished for the same offence more than once."*
•
Statement c is correct:
•
Article 14 commands: *"The State shall not deny to any person equality before the law or the equal protection of the laws within the territory of India."*
Hence, provision a is not correct.
Constitutional origins of legal concepts:
1.
'Procedure established by law' (Art 21) was borrowed from the Japanese Constitution.
2.
'Equality before law' (Art 14) is of British (English Common Law) origin.
3.
'Equal protection of laws' (Art 14) is borrowed from the US Constitution (14th Amendment).
