योग्य उत्तर: पर्याय ३ (a आणि b योग्य आहेत)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
लोकसभा अध्यक्षांचे (Speaker of Lok Sabha) स्थान आणि अधिकार:
•
विधान a: पगार आणि भत्ते भारताच्या एकत्रित निधीवर आकारले जातात (योग्य):
•
कलम ११२(३)(b) नुसार लोकसभा अध्यक्ष व उपाध्यक्षांचे वेतन आणि भत्ते हे 'भारताच्या संचित निधीवर भारित' (Charged upon Consolidated Fund of India) असतात, ज्यावर संसदेत मतदान घेतले जात नाही.
•
विधान b: बरोबरीची स्थिती वगळता मतदान करता येत नाही (योग्य):
•
कलम १००(१) नुसार लोकसभा अध्यक्ष पहिल्या फेरीत मतदान करत नाहीत. जेव्हा एखाद्या विधेयकावर सत्ताधारी आणि विरोधी पक्षांची मते समान (Tie) पडतात, केवळ तेव्हाच अध्यक्ष आपले 'निर्णायक मत' (Casting Vote) देतात.
•
विधान c अयोग्य आहे:
•
अध्यक्षांना पदावरून दूर करण्यासाठी केवळ हजर आणि मतदान करणाऱ्या सदस्यांचे साधे बहुमत चालत नाही, तर कलम ९४(c) नुसार लोकसभेच्या तत्कालीन सर्व सदस्यांच्या बहुमताने (Effective Majority) मंजूर केलेल्या ठरावाद्वारेच दूर केले जाऊ शकते (यासाठी १४ दिवसांची पूर्वसूचना द्यावी लागते).
•
विधान d अयोग्य आहे:
•
भारताच्या अधिकृत 'अग्रक्रम तालिकेत' (Table of Precedence) उपपंतप्रधान (रँक ५A) हे लोकसभा अध्यक्षांपेक्षा (रँक ६) उच्च दर्जावर असतात. (रँक ६ मध्ये सरन्यायाधीश आणि लोकसभा अध्यक्ष एकत्र येतात).
त्यामुळे केवळ a आणि b ही विधाने योग्य आहेत.
अग्रक्रम तालिका (Order of Precedence):
१.
राष्ट्रपती
२.
उपराष्ट्रपती
३.
पंतप्रधान
४.
राज्यपाल (आपल्या राज्यात)
५.
माजी राष्ट्रपती
५A. उपपंतप्रधान
६.
भारताचे सरन्यायाधीश आणि लोकसभा अध्यक्ष.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (a and b)
Detailed Explanation:
Constitutional Position of the Speaker of Lok Sabha:
•
Statement a (Salary charged on Consolidated Fund of India, Correct):
•
Under Article 112(3)(b), the salaries and allowances of the Speaker and Deputy Speaker are charged on the Consolidated Fund of India and are non-votable.
•
Statement b (No vote except in case of tie, Correct):
•
Under Article 100(1), the Speaker does not vote in the first instance. He/she exercises only a casting vote in case of an equality of votes (tie) to preserve non-partisan neutrality.
•
Statement c is incorrect:
•
Removal of the Speaker under Article 94(c) requires a resolution passed by an effective majority (a majority of all the then members of the House), NOT a simple majority of members present and voting.
•
Statement d is incorrect:
•
In the official Warrant of Precedence, the Deputy Prime Minister ranks at 5A, which is higher than the Speaker of the Lok Sabha (who shares Rank 6 with the Chief Justice of India).
Hence, only statements a and b are correct.
Order of Precedence rankings:
1.
President, 2. Vice-President, 3. Prime Minister, 4. Governors (in respective states), 5. Former Presidents, 5A. Deputy Prime Minister, 6. Chief Justice of India & Speaker of Lok Sabha.
