🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2023 MEDIUM

लोकसभेच्या 'शून्य प्रहर' (Zero Hour) संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या : अ. प्रश्नोत्तराच्या तासानंतर आणि कागदपत्रे ठेवण्याआधीची वेळ आणि सभागृहात कोणतेही सूचीबद्ध कामकाज सुरू होण्यापूर्वीची वेळ 'शून्य प्रहर' म्हणून ओळखली जाते. ब. शून्य प्रहर दरम्यान मुद्दे मांडण्यासाठी, सदस्य दररोज सकाळी 8.00 ते 9.30 या वेळेत सभापतीस सूचना देतात. क. सध्या, शून्य तासादरम्यान प्राधान्य क्रमानुसार दररोज तीस प्रकरणे (मुद्दे) मांडण्याची परवानगी आहे. ड. शून्य तासाबाबत नियमात कोणतीही तरतूद नसल्याने, कोणत्याही दिवशी किती प्रकरणे मांडता येतील यावर कमाल मर्यादा नाही. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?

EN Consider the following statements regarding the 'Zero Hour' of Lok Sabha : A. The time immediately following the question hour and laying of papers and before any listed business is taken up in the house has come to be known as the zero hours. B. For raising matters during the zero hour members have to give notice between 8.00 a.m. to 9.30 a.m. every day to the Speaker. C. At present, thirty matters per day as per their priority are allowed to be raised during zero hours. D. There is no maximum limit on the number of matters that can be raised on any given day as there is no provision in the rules about Zero Hour. Which of the statements given above are correct?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
अ आणि ब
A, and B
B
अ, ब आणि ड
A, B and D
C
ब, क आणि ड
B, C and D
D
अ आणि ड
A and D
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (4) अ आणि ड

सविस्तर स्पष्टीकरण:

• संसदेतील 'शून्य प्रहर' (Zero Hour) संकल्पना:
• शून्य प्रहर ही संसदीय कार्यपद्धतीच्या क्षेत्रात भारताने जगाला दिलेली देणगी (Indian innovation) असून ती 1962 पासून सुरू झाली आहे.
• विधानांचे वस्तुनिष्ठ विश्लेषण:
• विधान अ बरोबर आहे:
• लोकसभेत प्रश्नोत्तराचा तास (Question Hour, सकाळी 11.00 ते 12.00) संपल्यानंतर आणि सभागृहाचे नियमित कामकाज (Order of the Day / कागदपत्रे ठेवणे) सुरू होण्यापूर्वीचा मधला वेळ 'शून्य प्रहर' (Zero Hour) म्हणून ओळखला जातो. हा साधारणपणे दुपारी 12 वाजता सुरू होतो म्हणून त्याला 'झिरो अवर' म्हणतात.
• विधान ब चुकीचे आहे:
• शून्य तासात मुद्दे मांडण्यासाठी सदस्य आदल्या दिवशी सकाळी 10.00 वाजेपर्यंत किंवा सकाळी 8.30 ते 9.00 या वेळेत सूचना देतात; 8.00 ते 9.30 ही वेळ अधिकृत प्रमाण नाही.
• विधान क चुकीचे आहे:
• शून्य तासात दररोज नेमकी 30 प्रकरणे मांडण्याची कोणतीही कायदेशीर किंवा नियमबद्ध मर्यादा नाही.
• विधान ड बरोबर आहे:
• संसदेच्या 'कामकाज कार्यपद्धती आणि कामकाज चालवण्याच्या नियमावलीत' (Rules of Procedure) शून्य प्रहराचा कोणताही औपचारिक उल्लेख नाही.
• त्यामुळे नियमांमध्ये कोणतीही तरतूद नसल्याने कोणत्याही दिवशी किती प्रकरणे मांडता येतील यावर कोणतीही औपचारिक कमाल मर्यादा नाही; ते पूर्णपणे लोकसभा अध्यक्षांच्या (Speaker) स्वेच्छाधिकारावर अवलंबून असते.
• म्हणून विधाने अ आणि ड ही बरोबर आहेत.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
• संसदेच्या कार्यपद्धतीत 'शून्य प्रहर' ही भारताची अनौपचारिक निर्मिती आहे (1962 पासून सुरू).
• संसदेच्या नियमावलीत (Rules of Procedure) शून्य प्रहराचा कोणताही उल्लेख नाही.
• लोकसभेचे कामकाज साधारणपणे सकाळी 11:00 वाजता सुरू होते आणि पहिला तास नेहमी 'प्रश्नोत्तराचा तास' (Question Hour) असतो.
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) A and D

Detailed Explanation:

• Origin of Zero Hour in Indian Parliamentary Practice:
• Zero Hour is an indigenous Indian parliamentary innovation that emerged organically without statutory prescription around 1962, coined by the press.
• Critical Evaluation of the Statements:
• Statement A is correct:
• The interval immediately following the Question Hour (11:00 AM – 12:00 Noon) and before the formal listed business/orders of the day is taken up is designated as the Zero Hour (commencing typically around 12:00 Noon).
• Statement B is incorrect:
• Notices for raising matters of urgent public importance during Zero Hour are governed by Speaker's directions and must be tendered on the parliamentary portal/notices office between 8:30 AM and 9:00 AM on the day of sitting, not 8:00 AM to 9:30 AM.
• Statement C is incorrect:
• There is no rigid statutory ceiling prescribing exactly thirty matters per day.
• Statement D is correct:
• Zero Hour is not mentioned anywhere in the Rules of Procedure and Conduct of Business in Lok Sabha. Because it functions as an informal convention, there is no rigid statutory limit on the number of matters permitted; admission of matters rests entirely upon the absolute discretion of the Speaker.
• Hence, statements A and D are correct.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip
• Zero Hour is an informal mechanism born in 1962 (unique to Indian parliamentary democracy).
• Unlike Question Hour, Zero Hour finds no mention in the formal Rules of Procedure.
• First hour of every parliamentary sitting: Question Hour (11:00 AM to 12:00 Noon).
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) अ आणि ब (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) अ, ब आणि ड (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) ब, क आणि ड (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (4) अ आणि ड (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (4) अ आणि ड**
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →