योग्य उत्तर: पर्याय १ (a आणि b हे सार्वत्रिक सत्य आहे)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
किरणोत्सारी उत्सर्जनामध्ये अल्फा ($\alpha$), बीटा ($\beta$) आणि गॅमा ($\gamma$) या तीन किरणांचे गुणधर्म खालीलप्रमाणे आहेत:
•
विधान a:
•
बीटा कण ($\beta^-$) हे वेगाने वाहणारे इलेक्ट्रॉन असतात, म्हणजेच ते ऋण प्रभारित (Negatively charged) असतात.
•
अल्फा कण ($\alpha$) हे हेलियम केंद्रक ($He^{2+}$) असून धन प्रभारित (Positively charged) असतात.
•
बीटा कणांचे वस्तुमान अल्फा कणांपेक्षा सुमारे ७००० पट कमी असल्याने आणि त्यांचा वेग प्रचंड असल्याने त्यांची भेदन शक्ती (Penetrating Power) अल्फा कणांपेक्षा सुमारे १०० पट अधिक असते. (हे विधान वैज्ञानिकदृष्ट्या सार्वत्रिक सत्य आहे).
•
विधान b:
•
गॅमा किरण ($\gamma$) हे उच्च ऊर्जेचे विद्युतचुंबकीय प्रारण (Photons) असल्याने ते विद्युत दृष्ट्या तटस्थ (Neutral) असतात.
•
गॅमा किरणांची भेदन शक्ती बीटा कणांपेक्षाही १०० पट अधिक असते (ते शिशाच्या जाड पत्र्यातूनही आरपार जाऊ शकतात). (हे विधान सार्वत्रिक सत्य आहे).
•
विधान c का असत्य ठरते?
•
"सामान्यतः सर्व तटस्थ कणांमध्ये खूप उच्च भेदन शक्ती असते" हे सामान्यीकरण चुकीचे आहे; भेदन क्षमता केवळ प्रभारावर नव्हे तर कणाच्या ऊर्जेवर, वस्तुमानावर आणि आंतरक्रियेवर अवलंबून असते.
त्यामुळे विधाने a आणि b सार्वत्रिक सत्य आहेत.
किरणोत्सारी किरणांची तुलना:
•
प्रभार: $\alpha$ (+2), $\beta$ (-1), $\gamma$ (0 - उदासीन)
•
आयनन क्षमता (Ionizing Power): $\alpha > \beta > \gamma$ ($\alpha$ सर्वात जास्त)
•
भेदन क्षमता (Penetrating Power): $\gamma > \beta > \alpha$ ($\gamma$ सर्वात जास्त: गुणोत्तर १ : १०० : १०,०००).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (a and b are universally true)
Detailed Explanation:
In radioactivity, $\alpha$, $\beta$, and $\gamma$ emissions exhibit distinctive physical properties:
•
Statement a is true:
•
Beta particles ($\beta^-$) are high-speed electrons carrying a single negative charge ($-1e$).
•
Alpha particles ($\alpha$) are helium nuclei ($^4_2\text{He}^{2+}$) carrying a double positive charge ($+2e$).
•
Due to their significantly smaller mass and higher velocities, beta particles have roughly 100 times greater penetrating power than heavy alpha particles.
•
Statement b is true:
•
Gamma rays ($\gamma$) are neutral electromagnetic waves (high-energy photons) possessing zero charge and zero rest mass.
•
They possess the highest penetrating power, roughly 100 times that of beta particles and 10,000 times that of alpha particles.
•
Why statement c is not universally true:
•
Generalizing that all neutral particles possess very high penetrating power is scientifically invalid; penetration depends fundamentally on kinetic energy, mass, cross-section, and fundamental interactions with matter.
Thus, statements a and b are universally established physical truths.
Core comparison summary for competitive exams:
•
Charge: $\alpha = +2$, $\beta = -1$, $\gamma = 0$
•
Ionizing Power: $\alpha > \beta > \gamma$ ($\alpha$ has maximum ionization)
•
Penetrating Power: $\gamma > \beta > \alpha$ ($\gamma$ has maximum penetration; stopped only by thick lead or concrete).
