🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2021 MEDIUM

खालील विधाने विचारात घ्या: (a) विधान परिषद हे स्थायी सभागृह आहे. (b) राज्यपाल विधानपरिषदेचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात. (c) काही नामनिर्देशित सदस्य सोडल्यास विधान परिषदेचे सदस्य अप्रत्यक्ष पद्धतीने निवडले जातात. वरीलपैकी कोणते/ती विधाने बरोबर आहे/त?

EN Consider the following statements: (a) Legislative Council is a Permanent Chamber. (b) The Governor is the ex-officio chairman of Legislative Council. (c) Except few nominated members the members of the Legislative council are indirectly elected. Which of the statement/s given above is/are correct?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
(a) आणि (b)
(a) and (b)
B
(b) आणि (c)
(b) and (c)
C
(a) आणि (c)
(a) and (c)
D
वरीलपैकी नाही
None of above
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर (a) आणि (c) (पर्याय ३) आहे.

विधानपरिषदेची घटनात्मक रचना व अधिकार (अनुच्छेद १६९ व १७१):

• विधान (a) - "विधान परिषद हे स्थायी सभागृह आहे." - बरोबर:
• संविधानाच्या अनुच्छेद १७२(२) नुसार, राज्याची विधान परिषद हे राज्यसभेप्रमाणेच एक स्थायी सभागृह (Permanent Body) आहे. ते कधीही विसर्जित (Dissolve) होत नाही.
• विधान परिषदेच्या सदस्यांचा कार्यकाळ ६ वर्षे असतो आणि दर दोन वर्षांनी १/३ सदस्य निवृत्त होतात. (टीप: अनुच्छेद १६९ नुसार संसद विधान परिषद रद्द करू शकते, परंतु ती विसर्जित होत नाही).
• विधान (b) - "राज्यपाल विधानपरिषदेचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात." - अयोग्य:
• केंद्रात उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध सभापती असतात; परंतु राज्यात राज्यपाल विधानपरिषदेचे अध्यक्ष नसतात.
• अनुच्छेद १८२ नुसार, विधान परिषदेचे सदस्य आपल्या सदस्यांमधूनच एकाची सभापती (Chairman) आणि एकाची उपसभापती म्हणून निवड करतात.
• विधान (c) - "काही नामनिर्देशित सदस्य सोडल्यास विधान परिषदेचे सदस्य अप्रत्यक्ष पद्धतीने निवडले जातात." - बरोबर:
• विधान परिषदेच्या एकूण सदस्यांपैकी ५/६ सदस्य अप्रत्यक्षपणे एकल संक्रमणीय मताद्वारे प्रमाणशीर प्रतिनिधित्व पद्धतीने विविध निर्वाचक गणांमधून निवडले जातात:
• १/३ सदस्य: स्थानिक स्वराज्य संस्थांकडून.
• १/३ सदस्य: विधानसभेच्या आमदारांकडून (MLAs).
• १/१२ सदस्य: किमान ३ वर्षे पदवीधर असलेल्यांकडून.
• १/१२ सदस्य: माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षकांकडून.
• उर्वरित १/६ सदस्य राज्यपाल नामनिर्देशित करतात (साहित्य, विज्ञान, कला, सहकार चळवळ आणि समाजसेवा या क्षेत्रांतील तज्ज्ञ).
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

विधान परिषद (Legislative Council) घटनात्मक तरतुदी:

१. निर्मिती किंवा समाप्ती: अनुच्छेद १६९ (विधानसभेचा विशेष बहुमताने ठराव + संसदेचा साधा कायदा).
२. कमाल सदस्यसंख्या: विधानसभेच्या एकूण सदस्यसंख्येच्या १/३ पेक्षा जास्त नसावी.
३. किमान सदस्यसंख्या: ४० पेक्षा कमी नसावी (अनुच्छेद १७१).
४. सध्या भारतात केवळ ६ राज्यांत विधान परिषद आहे: महाराष्ट्र, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, बिहार, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा.
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is (a) and (c) (Option 3).

Constitutional Architecture of State Legislative Councils (Articles 169 & 171):

• Statement (a) - "Legislative Council is a Permanent Chamber." - Correct:
• Under Article 172(2) of the Constitution, the Legislative Council of a state is a permanent body not subject to dissolution. One-third of its members retire every second year upon completing a 6-year tenure. (Under Article 169, Parliament can abolish or create a Council, but it cannot be dissolved like the Legislative Assembly).
• Statement (b) - "The Governor is the ex-officio chairman of Legislative Council." - Incorrect:
• Unlike the Vice-President who serves as ex-officio Chairman of the Rajya Sabha, the Governor is NOT the Chairman of the Legislative Council.
• Under Article 182, the members of the Council elect a Chairman and a Deputy Chairman from amongst their own members.
• Statement (c) - "Except few nominated members the members of the Legislative council are indirectly elected." - Correct:
• Five-sixths (5/6) of the total members are indirectly elected through proportional representation by single transferable vote:
• 1/3 by local authorities (municipalities, district boards).
• 1/3 by members of the Legislative Assembly (MLAs).
• 1/12 by registered graduates of at least three years standing.
• 1/12 by teachers of secondary/higher secondary institutions.
• Only the remaining 1/6 members are nominated by the Governor with special knowledge in literature, science, art, cooperative movement, and social service.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Core Facts on State Legislative Councils:

1. Abolition/Creation: Article 169 (State Assembly special majority + Parliament simple majority).
2. Maximum strength: 1/3rd of the Legislative Assembly strength.
3. Minimum strength: 40 members (Article 171).
4. States with bicameral legislatures: Maharashtra, Karnataka, Uttar Pradesh, Bihar, Andhra Pradesh, Telangana (6 states).
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) (a) आणि (b) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) (b) आणि (c) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) (a) आणि (c) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर **(a) आणि (c)** (पर्याय ३) आहे.
✗ पर्याय (4) वरीलपैकी नाही (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२१ (GS) पेपर-१ (दि. २३ जानेवारी, २०२२)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →