🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2020 MEDIUM

पुढील विधानांचा विचार करा: a. मृतदेह किंवा वनस्पतींसाठी 14C to 12C रेडिओचे प्रमाण सतत बदलते. b. कार्बन कालमापण तंत्रात किरणोत्सारी समस्थानिक कार्बन-14 चा वापर केला जातो.

EN Consider the following statements: a. The ratio of 14C to 12C changes continuously for dead bodies or plants. b. Radioactive isotope Carbon-14 is used in a Carbon dating technique.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

विधान (a) बरोबर आहे आणि ते (b) चे विधान आहे

Statement (a) is true and is a reason of (b)

(a) आणि (b) दोन्हीही बरोबर नाहीत

Both (a) and (b) are not true

(a) बरोबर आहे पण (b) चुकीचे आहे

(a) is true but (b) is false

(a) आणि (b) एकमेकांशी संबंधीत नाहीत

(a) and (b) are not related to each other

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय १ (विधान (a) बरोबर आहे आणि ते (b) चे कारण आहे)

सविस्तर स्पष्टीकरण:

कार्बन कालमापन पद्धत (Radiocarbon Dating Method):

• शोध: अमेरिकन शास्त्रज्ञ विलार्ड लिब्बी (Willard Libby - 1949) यांनी ही पद्धत शोधून काढली (यासाठी त्यांना १९६० चे रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळाले).

• वैज्ञानिक तत्त्व:

• वातावरणात कार्बन-१२ (स्थिर समस्थानिक) आणि कार्बन-१४ (अस्थिर किरणोत्सारी समस्थानिक) यांचे प्रमाण स्थिर असते.

• सजीव (वनस्पती व प्राणी) जोपर्यंत जिवंत असतात, तोपर्यंत श्वसन आणि अन्न साखळीद्वारे त्यांच्या शरीरातील $^{14}\text{C}$ आणि $^{12}\text{C}$ चे गुणोत्तर वातावरणातील गुणोत्तराइतकेच स्थिर राहते.

• परंतु सजीवाचा मृत्यू झाल्यानंतर कार्बनचे शरीरातील ग्रहण थांबते. स्थिर $^{12}\text{C}$ चे प्रमाण कायम राहते, मात्र किरणोत्सारी $^{14}\text{C}$ चा बीटा-ऱ्हास ($\beta$-decay) सुरू होऊन त्याचे प्रमाण सातत्याने कमी होत जाते ($^{14}\text{C}$ चा अर्धायुष्य काळ ५,७३० वर्षे आहे).

• त्यामुळे मृत वनस्पती किंवा अवशेषांमधील $^{14}\text{C}$ आणि $^{12}\text{C}$ चे गुणोत्तर सतत बदलत राहते.

• विधानांचा संबंध:

• $^{14}\text{C} / ^{12}\text{C}$ हे गुणोत्तर सतत बदलत राहते म्हणूनच (कारण) याचा उपयोग जीवाश्मांचे आणि पुरातत्त्वीय अवशेषांचे वय मोजण्यासाठी 'कार्बन कालमापन तंत्रात' केला जातो.

त्यामुळे विधान (a) बरोबर आहे आणि ते (b) चे अचूक वैज्ञानिक कारण आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

रेडिओकार्बन डेटिंग (C-14):

१. शोधक: विलार्ड लिब्बी (१९४९)

२. कार्बन-१४ चा अर्धायुष्य काळ (Half-life): ५,७३० वर्षे

३. मर्यादा: सुमारे ५०,००० वर्षांपर्यंत जुन्या सेंद्रिय अवशेषांचे (लाकूड, हाडे, वस्त्र) वय मोजण्यासाठी ही पद्धत उपयुक्त ठरते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 1 (Statement (a) is true and is a reason of (b))

Detailed Explanation:

Radiocarbon Dating Technique:

• Discovery: Developed by American physical chemist Willard Libby in 1949 (awarded the Nobel Prize in Chemistry in 1960).

• Scientific Principle:

• In nature, carbon exists predominantly as stable Carbon-12 ($^{12}\text{C}$) and in minute traces as unstable radioactive Carbon-14 ($^{14}\text{C}$).

• Living organisms maintain an equilibrium ratio of $^{14}\text{C}$ to $^{12}\text{C}$ through metabolic intake (photosynthesis and food consumption).

• Upon death, the intake of carbon ceases. While stable $^{12}\text{C}$ remains unchanged, radioactive $^{14}\text{C}$ continuously undergoes beta-decay with a half-life of 5,730 years.

• Hence, the ratio of $^{14}\text{C}$ to $^{12}\text{C}$ continuously decreases over time in organic remains.

• Logical Correlation:

• Because this ratio changes continuously and predictably after death (Statement a), measuring the residual $^{14}\text{C}/^{12}\text{C}$ ratio serves as the scientific foundation for dating archaeological and paleontological specimens (Statement b).

Thus, Statement (a) is correct and provides the direct scientific rationale for Statement (b).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Carbon-14 Dating essentials:

• Half-life: 5,730 years

• Effective range: Up to ~50,000 years for organic relics (bones, charcoal, wood)

• For older rocks and Earth's age: Uranium-Lead or Potassium-Argon dating is employed.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) विधान (a) बरोबर आहे आणि ते (b) चे विधान आहे (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय १ (विधान (a) बरोबर आहे आणि ते (b) चे कारण आहे)**

⚠️ पर्याय (2) (a) आणि (b) दोन्हीही बरोबर नाहीत (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) (a) बरोबर आहे पण (b) चुकीचे आहे (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) (a) आणि (b) एकमेकांशी संबंधीत नाहीत (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'विधान (a) बरोबर आहे आणि ते (b) चे विधान आहे' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन