योग्य उत्तर पर्याय १ (दोन्ही (A) आणि (R) सत्य आहेत आणि (R) हे (A) चे योग्य स्पष्टीकरण आहे) आहे.
सागरी पाण्याची क्षारता (Oceanic Salinity) आणि विषुववृत्तीय प्रदेशाच्या स्थितीचे विश्लेषण:
1.
प्रतिपादन (A) चे विश्लेषण:
•
विषुववृत्तीय प्रदेशात (Equatorial region, ०° ते ५° उ. व द.) सागरी पाण्याची सरासरी क्षारता सुमारे ३४ ते ३५ प्रति हजार (‰ / ppt) इतकी असते, जी उपोष्णकटिबंधीय पट्ट्यांच्या (Subtropical belts, २०° ते ३०° - जेथे क्षारता ३६ ते ३७‰ असते) तुलनेत कमी आढळते.
•
म्हणून प्रतिपादन (A) सत्य आहे.
2.
कारण (R) चे विश्लेषण:
•
विषुववृत्तीय प्रदेशात उष्णकटिबंधीय अभिसरण आणि तीव्र सौर औष्णिक ऊर्जेमुळे दररोज दुपारनंतर प्रचंड अभिसरण पाऊस (Convectional Rainfall - '4 o'clock rain') पडतो.
•
येथे आकाश ढगाळ असते, सापेक्ष आर्द्रता अतिशय जास्त असते आणि वर्षभर मुसळधार पर्जन्यवृष्टीमुळे महासागरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गोड्या पाण्याचा (Fresh water) पुरवठा होतो.
•
हा अतिरिक्त गोड्या पाण्याचा पुरवठा बाष्पीभवनापेक्षा जास्त असल्याने पाण्याची क्षारता सौम्य होते.
•
म्हणून कारण (R) सत्य आहे आणि ते प्रतिपादन (A) चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.
जागतिक महासागरांमध्ये सर्वाधिक क्षारता विषुववृत्तावर नसून उपोष्ण जास्त दाबाच्या पट्ट्यांमध्ये (२०° ते ३०° अक्षांश) आढळते; कारण तेथे स्वच्छ आकाश, कोरडी हवा, तीव्र बाष्पीभवन आणि अत्यंत कमी पाऊस असतो. खुल्या समुद्रात अटलांटिक महासागराची सरासरी क्षारता (३५.७‰) सर्वाधिक आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 1 (Both (A) and (R) are true and (R) is the correct explanation of (A)).
Oceanographic analysis of salinity distribution:
1.
Analysis of Assertion (A):
•
Ocean surface salinity in the equatorial belt ($0^\circ - 5^\circ$ N and S) averages around 34–35 ppt (parts per thousand), which is noticeably lower than the peak salinity observed in the subtropical belts ($20^\circ - 30^\circ$ N and S, where it reaches 36–37 ppt).
•
Thus, Assertion (A) is true.
2.
Analysis of Reason (R):
•
The equatorial belt is an area of intense convergence (ITCZ) characterized by persistent high cloud cover, high humidity, and daily heavy convectional rainfall (the classic '4 o'clock rain').
•
This heavy precipitation continuously adds large volumes of freshwater directly onto ocean surfaces and via major river discharges (e.g., Amazon, Congo), which dilutes the salt concentration and lowers salinity.
•
Hence, Reason (R) is true and is the direct causal explanation for Assertion (A).
Both (A) and (R) are true and (R) correctly explains (A).
Highest ocean surface salinity occurs in the Subtropical High-Pressure Belts ($20^\circ - 35^\circ$ N & S) due to intense evaporation, dry sinking air, clear skies, and scarce precipitation (e.g., the Sargasso Sea in the North Atlantic).
