योग्य उत्तर: पर्याय (1) फक्त a योग्य आहे
सविस्तर स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर a, b आणि c योग्य आहेत हे आहे.
Key Points
चुनखडी, जिप्सम आणि खनिज क्षारांचे साठे यांसारख्या राजस्थानच्या पश्चिम भागात वितरणास जबाबदार कारणे:
- परमोकार्बोनिफेरस कालावधीत राजस्थानचा पश्चिम भाग समुद्राच्या पाण्याखाली बुडाला होता, ज्यामुळे विविध खनिजे साठली होती. समुद्राच्या पाण्यात गाळाचे पदार्थ वाहून गेले जे लाखो वर्षांमध्ये स्थिर झाले आणि थर तयार झाले, परिणामी चुनखडी, जिप्सम आणि खनिज क्षार यांसारखे खनिजे जमा झाले.
- या प्रदेशात कमी पाऊस पडतो, जो खनिजांच्या निर्मितीसाठी आणि संरक्षणासाठी एक महत्त्वाचा घटक आहे. पाण्याच्या कमतरतेमुळे निक्षालन आणि अपक्षरण प्रक्रिया मर्यादित होते, ज्यामुळे खनिजे तुलनेने अबाधित आणि परिसरात केंद्रित राहतात.
- राजस्थानच्या पश्चिमेकडील उष्ण आणि कोरडे हवामान देखील खनिजांच्या संरक्षणात भूमिका बजावते. उच्च तापमान आणि कमी आर्द्रता पाण्याच्या स्रोतांच्या बाष्पीभवनास कारणीभूत ठरते, ज्यामुळे खनिज क्षारांचे संचय होते. याव्यतिरिक्त, रखरखीत परिस्थिती जास्त हवामान आणि अपक्षरण प्रतिबंधित करते, ज्यामुळे खनिजे अखंड राहू शकतात.
- गाळाचे खोरे आणि भ्रंश रेखेच्या उपस्थितीसह प्रदेशाच्या भूवैज्ञानिक रचनेचा खनिजांच्या घटना आणि वितरणावर परिणाम झाला आहे. ही भूवैज्ञानिक वैशिष्ट्ये चुनखडी, जिप्सम आणि खनिज क्षार जमा करण्यासाठी आणि संचय करण्यासाठी अनुकूल परिस्थिती प्रदान करतात.
पश्चिम राजस्थान (थार वाळवंट) हा भूवैज्ञानिकदृष्ट्या प्राचीन मेसॉझोइक युगातील टेथिस समुद्राचा (Tethys Sea) भाग होता. समुद्र मागे हटल्यामुळे आणि बाष्पीभवनामुळे तेथे चुनखडक (Limestone), जिप्सम (Gypsum), लिग्नाइट कोळसा आणि रॉक सॉल्ट (खनिज मीठ) यांचे प्रचंड सागरी निक्षेप (Marine sedimentary deposits) तयार झाले.
Correct Answer: Option (1) only a is correct
Detailed Explanation:
The correct answer is only a is correct.
Key PointsReasons responsible for distribution in western part of Rajasthan minerals like limestone, gypsum and mineral salts reserves:
- Western part of Rajasthan was submerged under sea water during the Permocarboniferous period, which led to the deposition of various minerals. The sea water carried sedimentary materials that settled and formed layers over millions of years, resulting in the accumulation of minerals like limestone, gypsum, and mineral salts.
- The region receives low rainfall, which is a crucial factor for the formation and preservation of minerals. The scarcity of water limits the leaching and erosion processes, allowing the minerals to remain relatively undisturbed and concentrated in the area.
- The hot and dry climate of the western part of Rajasthan also plays a role in the preservation of minerals. High temperatures and low humidity contribute to the evaporation of water bodies, leading to the deposition of mineral salts. Additionally, the arid conditions prevent excessive weathering and erosion, allowing the minerals to remain intact.
- The geological structure of the region, including the presence of sedimentary basins and fault lines, has influenced the occurrence and distribution of minerals. These geological features provide favorable conditions for the deposition and accumulation of limestone, gypsum, and mineral salts.
Western Rajasthan's abundant reserves of non-metallic minerals—limestone, gypsum, and mineral salt—are sedimentary evaporite deposits derived from the marine transgressions and desiccations of the ancient Tethys Sea during the Mesozoic era.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'फक्त a योग्य आहे' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.