योग्य उत्तर: पर्याय (2) a - iv, b - i, c - ii, d - iii
सविस्तर स्पष्टीकरण:
जीवनसत्वे आणि त्यांच्या अभावामुळे होणाऱ्या रोगांच्या योग्य जोड्या:
1.
अ. जीवनसत्व 'अ' (Vitamin A - रेटिनॉल) $\implies$ iv. रातआंधळेपणा (Night Blindness):
•
डोळ्यांमधील दृष्टीसाठी आवश्यक असलेल्या 'रोडॉप्सिन' (Rhodopsin) रंगद्रव्याच्या निर्मितीसाठी जीवनसत्व अ आवश्यक असते. त्याच्या अभावामुळे अंधारात किंवा रात्री नीट न दिसणे (रातआंधळेपणा) आणि झेरॉप्थाल्मिया (डोळे कोरडे पडणे) होतो.
2.
ब. जीवनसत्व 'ड' (Vitamin D - कॅल्सिफेरॉल) $\implies$ i. मुडदूस (Rickets):
•
शरीरात कॅल्शियम आणि फॉस्फरसच्या शोषणासाठी हे आवश्यक असते. लहान मुलांमध्ये याच्या अभावामुळे हाडे मऊ व वाकडी होतात, ज्याला 'मुडदूस' म्हणतात (प्रौढांमध्ये ऑस्टिओमॅलेशिया).
3.
क. जीवनसत्व 'क' (Vitamin C - ॲस्कॉर्बिक आम्ल) $\implies$ ii. स्कर्व्ही (Scurvy):
•
कोलेजन या संयोजी ऊतींच्या प्रथिनाच्या संश्लेषणासाठी आवश्यक. अभावामुळे हिरड्यांमधून रक्त येणे, दात सैल होणे आणि जखमा उशिरा भरणे (स्कर्व्ही) हा रोग होतो.
4.
ड. जीवनसत्व 'बी₁₂' (Vitamin B₁₂ - सायनोकोबालामाइन) $\implies$ iii. रक्तक्षय (Pernicious Anaemia):
•
तांबड्या रक्तपेशींच्या (RBC) परिपक्वतेसाठी आणि DNA निर्मितीसाठी आवश्यक. अभावामुळे गंभीर रक्ताल्पता/रक्तक्षय (ॲनिमिया) होतो.
•
योग्य जुळणी: a - iv, b - i, c - ii, d - iii.
•
मेद-विद्राव्य (Fat Soluble) जीवनसत्वे: A, D, E, K.
•
जल-विद्राव्य (Water Soluble) जीवनसत्वे: B-Complex आणि C.
•
जीवनसत्व B12 मध्ये कोबाल्ट (Cobalt) हा धातू असतो (म्हणून नाव 'सायनोकोबालामाइन').
•
'सनशाईन व्हिटॅमिन': जीवनसत्व 'ड' (सूर्यप्रकाशाच्या उपस्थितीत त्वचेमध्ये संश्लेषित होते).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) a - iv, b - i, c - ii, d - iii
Detailed Explanation:
Precise physiological matching between vitamins and their corresponding clinical deficiency disorders:
1.
a. Vitamin A (Retinol) $\implies$ iv. Night blindness (Nyctalopia):
•
Essential for the synthesis of rhodopsin pigment in retinal rod cells. Deficiency causes night blindness, xerophthalmia (dry cornea), and Bitot's spots.
2.
b. Vitamin D (Calciferol) $\implies$ i. Rickets:
•
Regulates intestinal absorption of calcium and phosphate required for bone ossification. Deficiency manifests in growing children as rickets (bowed legs and defective bone matrix) and in adults as osteomalacia.
3.
c. Vitamin C (Ascorbic Acid) $\implies$ ii. Scurvy:
•
Serves as an obligate coenzyme for collagen cross-linking and wound repair. Deficiency causes scurvy, characterized by spongy bleeding gums, delayed wound healing, and perifollicular petechiae.
4.
d. Vitamin B₁₂ (Cyanocobalamin) $\implies$ iii. Anaemia (Pernicious Anaemia):
•
Indispensable for erythrocyte maturation in bone marrow and myelin sheath synthesis. Deficiency impairs RBC division, resulting in macrocytic megaloblastic/pernicious anaemia.
•
Correct Sequence: a - iv, b - i, c - ii, d - iii.
•
Fat-soluble vitamins: A, D, E, K (stored in liver and adipose tissue).
•
Water-soluble vitamins: B-complex and C (readily excreted in urine; require continuous dietary intake).
•
The only vitamin containing a metallic trace element (Cobalt) is Vitamin B₁₂.
