योग्य उत्तर (a) - (ii), (b) - (iv), (c) - (i), (d) - (iii) (पर्याय २) आहे.
प्रजाती व त्यांचे संवर्धन प्रकार (शालेय पर्यावरण वर्गीकरण):
शालेय भूगोल व पर्यावरण अभ्यासक्रमानुसार (State Board / NCERT) वन्यजीव प्रजातींचे खालीलप्रमाणे वर्गीकरण केले जाते:
•
(a) भारतीय गेंडा (Indian Rhino) - (ii) धोकादायक असलेल्या / संकटग्रस्त (Endangered):
•
शिकार आणि अधिवास नष्ट झाल्यामुळे भारतीय एकशिंगी गेंड्यांची संख्या अत्यंत मर्यादित झाली होती, म्हणून पारंपरिक पाठ्यपुस्तकात त्याचा समावेश 'धोकादायक' (Endangered) प्रजातींमध्ये केला जातो.
•
(b) आशियातील हत्ती (Asiatic Elephant) - (iv) संवेदनशील (Vulnerable):
•
ज्या प्रजातींची संख्या सातत्याने घटत असून योग्य संरक्षण न मिळाल्यास त्या संकटग्रस्त बनू शकतात, त्यांना संवेदनशील (Vulnerable) म्हटले जाते.
•
(c) वाळवंटातील कोल्हा (Desert Fox) - (i) विरळ / क्वचित आढळणाऱ्या (Rare):
•
भौगोलिकदृष्ट्या अत्यंत मर्यादित अधिवासात (थारचे वाळवंट) आढळणाऱ्या प्रजातींना 'विरळ/क्वचित' (Rare) गटामध्ये समाविष्ट केले जाते.
•
(d) गुलाबी डोके असलेले बदक (Pink-headed Duck) - (iii) लुप्त / नष्ट होणाऱ्या (Extinct):
•
गुलाबी डोके असलेले बदक (Rhodonessa caryophyllacea) हे भारतातून १९५० च्या दशकापासून दिसलेले नाही, त्यामुळे त्याला भारतातून 'लुप्त / नष्ट झालेली' (Extinct) प्रजाती मानले जाते.
⚠️ टीप / प्रश्न व उत्तरतालिका स्पष्टीकरण:
आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार पर्याय (२) हेच अंतिम उत्तर आहे. हे वर्गीकरण एनसीईआरटी (NCERT वर्ग १० वी - समकालीन भारत) च्या वन्यजीव वर्गीकरण प्रणालीवर (Extinct, Rare, Vulnerable, Endangered) आधारित विचारण्यात आले आहे.
भारतातील नामशेष/लुप्त झालेल्या प्रमुख प्रजाती:
१.
आशियाई चित्ता (१९५२ मध्ये भारतातून नामशेष घोषित).
२.
गुलाबी डोके असलेले बदक (Pink-headed duck).
३.
पर्वतीय बटेर (Himalayan Quail).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is (a) - (ii), (b) - (iv), (c) - (i), (d) - (iii) (Option 2).
Ecological Classification of Wildlife Species (Textbook Paradigm):
Based on standard NCERT / State Board environmental conservation classifications:
•
(a) Indian Rhino - (ii) Endangered:
•
Historically classified under Endangered species due to intense poaching pressure for its horn and severe habitat fragmentation in the Brahmaputra floodplain.
•
(b) Asiatic Elephant - (iv) Vulnerable:
•
Categorized as Vulnerable in standard textbook frameworks indicating declining numbers subject to escalating human-wildlife conflict and corridor fragmentation.
•
(c) Desert Fox - (i) Rare:
•
Taxa with small regional populations and highly restricted geographic range (arid Thar desert scrublands) are classified as Rare.
•
(d) Pink Head Duck - (iii) Extinct:
•
The Pink-headed Duck (*Rhodonessa caryophyllacea*) has had no confirmed sightings in the wild since the 1950s and is formally recorded in Indian wildlife records as Extinct in its native Indian range.
⚠️ Note / Question & Answer Key Clarification:
As per the official MPSC final answer key, Option (2) is correct. The question strictly adopts the textbook classification of wildlife categories (Extinct, Rare, Vulnerable, Endangered) from NCERT Class 10 Geography (*Forest and Wildlife Resources*).
Notable Extinct / Presumed Extinct Fauna from India:
1.
Asiatic Cheetah (Officially declared extinct in India in 1952, re-introduced from Africa in 2022).
2.
Pink-headed Duck (Presumed extinct).
3.
Mountain Quail (Himalayan Quail - not seen since 1876).
