🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2020 MEDIUM

खालील जुळवा: a पेशव्यांनी i इंग्रजी पुस्तकांची लायब्ररी आणि वैज्ञानिक प्रयोगांसाठी प्रयोगशाळा बांधली. b महाराजा सवाई जयसिंग ii दरबारात युरोपियन डॉक्टर आणि विद्वान होते. c रघुनाथ नवलकर iii पोर्तुगीज राजाला पोर्तुगीज खगोलशास्त्रज्ञ पाठवण्यास सांगितले. d तंजोरचा राजा सरफोजी iv इंग्रजी शिकले आणि भाषेत चांगले लिहिले.

EN Match the following: a. The Peshwas i. Built a Library of English books and a Laboratory for scientific experiments. b. Maharaja Sawai Jaysingh ii. Had European doctors and scholars in the court. c. Raghunath Navalkar iii. Asked the Portuguese king to send Portuguese astronomers. d. Raja Sarfoji of Tanjore iv. Learnt English and wrote well in the language.
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
a - i, b - ii, c - iii, d - iv
B
a - ii, b - iii, c - i, d - iv
C
a - iv, b - ii, c - i, d - iii
D
a - iii, b - i, c - iv, d - ii
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय २ (a - ii, b - iii, c - i, d - iv)

सविस्तर स्पष्टीकरण:

१८ व्या शतकातील भारतीय राज्यकर्ते व त्यांचे वैज्ञानिक/सांस्कृतिक योगदान:

• a. पेशवे (ii. दरबारात युरोपियन डॉक्टर आणि विद्वान होते):
• पेशव्यांच्या दरबारात (विशेषतः नाना फडणवीस आणि सवाई माधवराव यांच्या काळात) अनेक युरोपियन वैद्य, डॉक्टर, खगोलशास्त्रज्ञ आणि चित्रकार उपस्थित होते.
• उदा. डॉ. फाईंडले (Findlay) हे पेशवे दरबारातील विख्यात ब्रिटिश वैद्य होते.
• b. महाराजा सवाई जयसिंग (iii. पोर्तुगीज राजाला पोर्तुगीज खगोलशास्त्रज्ञ पाठवण्यास सांगितले):
• अंबर/जयपूरचे सवाई जयसिंग (१६८८-१७४३) हे महान खगोलशास्त्रज्ञ होते.
• त्यांनी दिल्ली, जयपूर, उज्जैन, मथुरा आणि वाराणसी येथे पाच 'जंतर-मंतर' खगोलीय वेधशाळा उभारल्या.
• खगोलशास्त्राच्या अभ्यासासाठी त्यांनी पोर्तुगालचा राजा इमॅन्युएल याच्याकडे पत्रव्यवहार करून फादर मॅन्युएल डी फिगेरेडो यांच्या नेतृत्वाखाली युरोपियन खगोलशास्त्रज्ञ आपल्या दरबारात बोलावले होते.
• c. रघुनाथ नवलकर (i. इंग्रजी पुस्तकांची लायब्ररी आणि वैज्ञानिक प्रयोगांसाठी प्रयोगशाळा बांधली):
• झाशीचे सुभेदार रघुनाथराव नेवाळकर (नवलकर) हे आधुनिक विज्ञान आणि ज्ञानाचे पुरस्कर्ते होते.
• त्यांनी झाशी येथे समृद्ध इंग्रजी ग्रंथालय आणि वैज्ञानिक प्रयोगांसाठी आधुनिक प्रयोगशाळा स्थापन केली होती.
• d. तंजोरचा राजा सरफोजी (iv. इंग्रजी शिकले आणि भाषेत चांगले लिहिले):
• तंजावरचे मराठा राजे सरफोजी द्वितीय (१७९८-१८३२) हे बहुभाषिक विद्वान होते.
• त्यांनी इंग्रजी भाषेत प्रभुत्व मिळवले, अस्खलित इंग्रजीत लेखन केले आणि तंजावर येथे प्रसिद्ध 'सरस्वती महाल ग्रंथालय' समृद्ध केले.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

आधुनिक भारताच्या उदयापूर्वीच्या १८ व्या शतकातील देशी राज्यकर्त्यांचे वैज्ञानिक कुतूहल हा आधुनिक इतिहासकारांचा महत्त्वाचा अभ्यासाचा विषय आहे. सवाई जयसिंग यांचे 'झिज-इ-मुहम्मदशाही' (Zij-i Muhammad Shahi) हे खगोलीय तक्त्यांचे संकलन विशेष प्रसिद्ध आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 2 (a - ii, b - iii, c - i, d - iv)

Detailed Explanation:

Scientific and intellectual contributions of 18th-century Indian rulers:

• a. The Peshwas (ii. Had European doctors and scholars in the court):
• During the Peshwa period (notably under Nana Phadnavis and Sawai Madhavrao), European physicians, surveyors, and scholars were engaged at Pune (e.g., Dr. Findlay).
• b. Maharaja Sawai Jai Singh II (iii. Asked the Portuguese king to send Portuguese astronomers):
• The ruler of Amber/Jaipur was an accomplished astronomer and mathematician.
• He built five famous astronomical observatories ('Jantar Mantar') at Delhi, Jaipur, Ujjain, Mathura, and Varanasi.
• He deputed an embassy to King Emmanuel of Portugal and invited Jesuit astronomers (including Father Emmanuel de Figueiredo) to assist in his astronomical observations.
• c. Raghunath Navalkar (Newalkar) (i. Built a Library of English books and a Laboratory for scientific experiments):
• Subedar Raghunathrao Newalkar of Jhansi was deeply attracted to Western science, setting up a rich English library and experimental laboratory.
• d. Raja Sarfoji II of Tanjore (iv. Learnt English and wrote well in the language):
• The Maratha ruler of Thanjavur (Tanjore), Serfoji II (1798–1832), was a noted polymath educated by Christian Friedrich Schwarz.
• He mastered English, wrote literary works in English, developed medicine, and expanded the world-renowned Saraswathi Mahal Library.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Remember Sawai Jai Singh's astronomical treatise *Zij-i Muhammad Shahi* and Serfoji II's development of the Saraswathi Mahal Library at Thanjavur as recurring MPSC history facts.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) a - i, b - ii, c - iii, d - iv (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) a - ii, b - iii, c - i, d - iv (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय २ (a - ii, b - iii, c - i, d - iv)**
⚠️ पर्याय (3) a - iv, b - ii, c - i, d - iii (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) a - iii, b - i, c - iv, d - ii (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →