योग्य उत्तर: पर्याय १ (a - III, b - IV, c - II, d - I)
सविस्तर विश्लेषण:
ब्रिटिश भारतातील घटनात्मक कायदे आणि त्यांच्या महत्त्वाच्या तरतुदी खालीलप्रमाणे अचूक जुळतात:
1.
भारतीय परिषद कायदा, १९०९ (मोर्ले-मिंटो सुधारणा - a): प्रथमच मुस्लिम समुदायासाठी स्वतंत्र मतदारसंघ (III). या कायद्याने मुस्लिमांना स्वतंत्र प्रतिनिधित्वाचा (Separate Electorate) अधिकार दिला, ज्यामुळे लॉर्ड मिंटोला 'भारतातील जातीय मतदारसंघांचा जनक' (Father of Communal Electorate) म्हटले जाते.
2.
भारत सरकार कायदा, १९१९ (माँटेग्यू-चेम्सफर्ड सुधारणा - b): प्रांतांमध्ये द्विदल राज्यपद्धती (Dyarchy in the provinces - IV). प्रांतीय विषय 'राखीव' (Reserved) आणि 'सोपीव' (Transferred) अशा दोन भागात विभागून प्रांतांमध्ये द्विदल शासन पद्धत सुरू केली गेली.
3.
भारत सरकार कायदा, १९३५ (c): केंद्रस्थानी द्विदल राज्यपद्धती (Dyarchy at the Centre - II). प्रांतांमधील द्विदल पद्धत रद्द करून प्रांतांना स्वायत्तता देण्यात आली आणि केंद्र स्तरावर द्विदल राज्यपद्धती व अखिल भारतीय महासंघाची (All India Federation) तरतूद करण्यात आली.
4.
भारतीय स्वातंत्र्य कायदा, १९४७ (d): ब्रिटिश सत्ता यापुढे अधिकाराचा स्रोत नाही (The Crown is no longer the source of authority - I). या कायद्याने भारतातून ब्रिटिश सत्तेचा पूर्ण अंत केला, भारतावरील ब्रिटिश सम्राटाचे सार्वभौमत्व समाप्त केले आणि भारत व पाकिस्तान या दोन स्वतंत्र व सार्वभौम अधिराज्यांची (Dominions) निर्मिती केली.
त्यामुळे योग्य क्रम: a - III, b - IV, c - II, d - I.
•
१९०९ कायदा: स्वतंत्र मुस्लिम मतदारसंघ
•
१९१९ कायदा: प्रांतात द्विदल पद्धत + केंद्रात द्विगृही संसद
•
१९३५ कायदा: प्रांतीय स्वायत्तता + केंद्रात द्विदल पद्धत + संघराज्य न्यायालय (Federal Court)
•
१९४७ कायदा: भारत व पाकिस्तान स्वातंत्र्य + व्हॉइसरॉय पद रद्द.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (a - III, b - IV, c - II, d - I)
Detailed Analysis:
The landmark constitutional enactments of British India and their cardinal structural features are matched below:
1.
Indian Councils Act, 1909 (Morley-Minto Reforms - a): First time, separate representation to the Muslim community (III). Institutionalized communal representation through separate electorates for Muslims, earning Lord Minto the title 'Father of Communal Electorates'.
2.
Government of India Act, 1919 (Montagu-Chelmsford Reforms - b): Dyarchy in the provinces (IV). Bifurcated provincial administrative portfolios into 'Reserved' subjects (administered by the Governor and his Executive Council) and 'Transferred' subjects (administered by Indian Ministers responsible to the legislature).
3.
Government of India Act, 1935 (c): Dyarchy at the Centre (II). Abolished provincial dyarchy in favor of Provincial Autonomy, while proposing dyarchy at the federal/central level alongside an All-India Federation.
4.
Indian Independence Act, 1947 (d): The Crown is no longer the source of authority (I). Terminated British paramountcy over India, repealed the title 'Emperor of India' from the British Crown, and partitioned British India into two sovereign, independent Dominions (India and Pakistan).
Therefore, the correct match is: a - III, b - IV, c - II, d - I.
Milestones of constitutional evolution:
•
1909 Act: Communal Electorates introduced.
•
1919 Act: Provincial Dyarchy + Bicameralism at Centre.
•
1935 Act: Provincial Autonomy + Central Dyarchy + Federal Court + Reserve Bank of India.
•
1947 Act: Transfer of total sovereign power to Constituent Assemblies.
