योग्य उत्तर: पर्याय (4) वरील सर्व विधाने योग्य आहेत
सविस्तर स्पष्टीकरण:
महाराष्ट्र पठारावरील पर्वतरांगा आणि नदी खोऱ्यांची भौगोलिक रचना:
•
विधान (a) - हरिश्चंद्र पर्वत:
•
हरिश्चंद्र-बालाघाट पर्वतरांगेचा पश्चिम भाग हा 'हरिश्चंद्र डोंगर' म्हणून ओळखला जातो. हा पर्वत उत्तरेकडील प्रवरा नदीचे खोरे आणि दक्षिणेकडील कुकडी नदीचे खोरे यांच्या दरम्यान जलविभाजक म्हणून उभा आहे. (विधान a बरोबर आहे)
•
विधान (b) - बालाघाट पठार व मांजरा नदी:
•
हरिश्चंद्र पर्वताची पूर्वेकडील शाखा ही 'बालाघाट डोंगररांग' म्हणून ओळखली जाते.
•
या बालाघाटच्या पठारी प्रदेशावर (बीड, उस्मानाबाद/धाराशिव, लातूर भाग) मांजरा (मंजिरा) नदी वाहते आणि ती बालाघाट पठारावरून वाहत जाऊन पुढे गोदावरी नदीला मिळते. (विधान b बरोबर आहे)
•
विधान (c) - सातमाळा-अजिंठा पर्वतरांग:
•
नाशिक जिल्ह्यातील डोंगररांगेला 'सातमाळा' आणि पुढे छत्रपती संभाजीनगर व जळगाव सीमेवरील रांगेला 'अजिंठा' म्हणतात.
•
ही पर्वतरांग उत्तरेकडील तापी नदीचे खोरे आणि दक्षिणेकडील गोदावरी नदीचे खोरे यांना एकमेकांपासून वेगळी करणारा प्रमुख जलविभाजक आहे. (विधान c बरोबर आहे)
•
म्हणून वरील सर्व विधाने (a, b आणि c) योग्य आहेत.
•
महाराष्ट्रातील प्रमुख जलविभाजक व नदीखोऱ्यांची विभागणी (उत्तरेकडून दक्षिणेकडे):
1.
सातपुडा पर्वतरांग: नर्मदा नदी आणि तापी नदी.
2.
सातमाळा-अजिंठा डोंगररांग: तापी नदी आणि गोदावरी नदी.
3.
हरिश्चंद्र-बालाघाट डोंगररांग: गोदावरी नदी आणि भीमा नदी.
4.
शंभू-महादेव डोंगररांग: भीमा नदी आणि कृष्णा नदी.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) All the above statements are correct
Detailed Explanation:
•
Orography and Drainage Basins of the Maharashtra Plateau:
•
Statement (a) - Harishchandra Mountain Range:
•
Forms the western rugged segment of the Harishchandra-Balaghat range in Ahmednagar/Pune districts, functioning as an east-west topographic divide separating the Pravara River valley to its north and the Kukadi River valley to its south. (Statement a is correct)
•
Statement (b) - Manjira River on Balaghat Plateau:
•
The Manjira (Manjara) River originates in the Balaghat range in Beed/Osmanabad and traverses eastward across the elevated Balaghat Plateau before converging with the Godavari. (Statement b is correct)
•
Statement (c) - Satmala-Ajantha Range Divide:
•
Spans eastwards across Nashik, Chhatrapati Sambhajinagar, and Jalgaon, serving as the monumental water divide demarcating the Tapi River drainage basin (north) from the Godavari River drainage basin (south). (Statement c is correct)
•
Hence, all three statements (a, b, and c) are correct.
•
Latitudinal Sequence of Water Divides and River Basins in Maharashtra (North to South):
1.
Satpura Range: Separates Narmada from Tapi.
2.
Satmala-Ajantha Range: Separates Tapi from Godavari.
3.
Harishchandra-Balaghat Range: Separates Godavari from Bhima.
4.
Mahadev Range (Shambhu Mahadev): Separates Bhima from Krishna.
