योग्य उत्तर: पर्याय (1) केवळ (b)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
दृष्टिकोण नियोजन / दूरदृष्टी नियोजन (Perspective Planning):
•
दृष्टिकोन नियोजन म्हणजे देशाच्या सर्वांगीण आर्थिक आणि सामाजिक विकासासाठी 15, 20 किंवा 25 वर्षांसारख्या दीर्घ कालावधीसाठी आगाऊ उद्दिष्टे व लक्ष्ये निश्चित करणे (Long range targets are set in advance for a period of 15, 20 or 25 years).
•
हे संपूर्ण 15-20 वर्षांसाठी एकच योजना नसते, तर दीर्घकालीन राष्ट्रीय ध्येयांच्या चौकटीत अनेक मध्यम मुदतीची (उदा. 5 वर्षांची पंचवार्षिक योजना) आणि अल्प मुदतीची (वार्षिक योजना) उप-नियोजनांची मालिका तयार केली जाते.
•
त्यामुळे:
•
विधान (a) अपूर्ण आहे कारण ते केवळ कालावधी सांगते, उद्दिष्टे आगाऊ ठरवण्याचे मूळ तत्त्व स्पष्ट करत नाही.
•
विधान (b) अत्यंत अचूक आणि नेमकी व्याख्या करते.
•
विधान (c) अयोग्य आहे कारण 15-20 वर्षांसाठी एकच साधी योजना नसते, तर अनेक पंचवार्षिक योजनांचा तो समन्वय असतो.
•
विधान (d) अयोग्य आहे कारण व्यापक उद्दिष्टे 1-2 वर्षांत नव्हे तर दीर्घ पल्ल्यात साध्य करायची असतात.
•
म्हणून पर्याय (1) केवळ (b) हे बरोबर उत्तर आहे.
•
भारतात सर्वप्रथम पंडित जवाहरलाल नेहरू आणि प्रा. पी. सी. महालनोबिस यांनी दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेदरम्यान (1956-61) दृष्टीकोन नियोजनाची (Perspective Planning) संकल्पना प्रभावीपणे मांडली होती.
•
नीती आयोगाने (NITI Aayog) नियोजन आयोगाची जागा घेतल्यानंतर तीनस्तरीय नियोजन आराखडा स्वीकारला:
1.
15 वर्षांचा व्हिजन डॉक्युमेंट (15-Year Vision) - दृष्टीकोन नियोजन
2.
7 वर्षांची रणनीती (7-Year Strategy)
3.
3 वर्षांचे कृती आराखडा (3-Year Action Agenda).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) only (b)
Detailed Explanation:
•
Concept of Perspective Planning:
•
Perspective Planning is a long-term macroeconomic planning framework wherein long-range targets and broader societal goals are formulated in advance for a period of 15, 20, or 25 years.
•
It does not mean implementing a single rigid plan for 20 years; rather, it provides a panoramic vision and strategic guidelines under which successive medium-term plans (such as 5-year plans) and short-term annual operational plans are formulated to realize national objectives.
•
Analyzing the statements:
•
Statement (a) merely states arbitrary years without conveying the essential operational definition.
•
Statement (b) accurately defines the operational core: *'Long range targets are set in-advance for a period of 15, 20 or 25 years'*.
•
Statement (c) is false because it is never a monolithic single plan for the entire timeframe.
•
Statement (d) is false because structural goals cannot be accomplished in one or two years.
•
Hence, Option (1) only (b) is correct.
•
In India, perspective planning was championed during the Planning Commission era by Prof. P.C. Mahalanobis and Pitambar Pant (Perspective Planning Division).
•
NITI Aayog's Planning Framework: Replaced 5-year plans with a three-tier architecture:
1.
15-Year Vision Document (Perspective Plan)
2.
7-Year National Strategy
3.
3-Year Action Agenda.
