योग्य उत्तर: पर्याय (1) (a), (c) आणि (d)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
पिट्यूटरी ग्रंथी (पीयूषिका ग्रंथी - Pituitary Gland):
•
ही मेंदूच्या तळाशी हायपोथॅलॅमसला 'इन्फंडिबुलम' (Infundibulum) नावाच्या देठाने जोडलेली अंतःस्रावी ग्रंथी आहे आणि ती कवटीच्या स्फेनॉईड हाडातील सेला टर्सिका (Sella Turcica) नावाच्या खळग्यात सुरक्षित असते.
•
विधानांचे पृथक्करण:
•
(a) तिला मास्टर अंतःस्रावी ग्रंथी म्हणतात: बरोबर. कारण ती शरीरातील इतर अनेक अंतःस्रावी ग्रंथींच्या (थायरॉईड, अधिवृक्क, जननग्रंथी) स्रावांचे नियंत्रण करते (जरी हायपोथॅलॅमस हा तिचाही नियंत्रक 'Master of Master Gland' असला तरी).
•
(b) पुढील भाग व मागील भाग: चुकीचे. पिट्यूटरीच्या पुढील (Anterior) भागाला एडिनोहायपोफायसिस (Adenohypophysis) म्हणतात आणि मागील (Posterior) भागाला न्यूरोहायपोफायसिस (Neurohypophysis) म्हणतात. विधानात हे उलटे दिले आहे.
•
(c) मागील भागातून ऑक्सिटोसिन आणि व्हॅसोप्रेसिन स्रवतात: बरोबर. न्यूरोहायपोफायसिस (Pars Nervosa) मधून ऑक्सिटोसिन (प्रसूती व दुग्धोत्सर्जन संप्रेरक) आणि व्हॅसोप्रेसिन (ADH - अँटीडायरूरेटिक संप्रेरक) रक्तात सोडले जातात (हे हायपोथॅलॅमसमध्ये तयार होतात आणि येथे साठवले जातात).
•
(d) एडिनोहायपोफायसिसमधून STH, TSH, ACTH स्रवतात: बरोबर. एडिनोहायपोफायसिसच्या पार्स डिस्टॅलिसमधून STH (सोमॅटोट्रॉपिक/ग्रोथ हार्मोन), TSH (थायरॉईड स्टिम्युलेटिंग हार्मोन), ACTH (ॲड्रीनोकॉर्टिकोट्रॉपिक हार्मोन), PRL (प्रोलॅक्टिन), FSH आणि LH हे संप्रेरक स्रवतात.
•
म्हणून योग्य विधाने (a), (c) आणि (d) आहेत.
•
अँटीडायरूरेटिक संप्रेरक (ADH / Vasopressin) च्या कमतरतेमुळे: डायबिटीस इन्सिपिडस (Diabetes Insipidus) हा आजार होतो (वारंवार लघवी होणे व तहान लागणे).
•
पिट्यूटरी ग्रंथीचा मध्य भाग (Pars Intermedia) MSH (मेलॅनोसाईट स्टिम्युलेटिंग संप्रेरक) स्रवतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) (a), (c) and (d)
Detailed Explanation:
•
Pituitary Gland (Hypophysis):
•
Located in a bony depression of the sphenoid bone called the Sella Turcica, attached to the hypothalamus by a slender stalk termed the infundibulum.
•
Detailed Evaluation of Statements:
•
(a) Master Endocrine Gland: Correct. Historically called the 'master gland' because its tropic hormones regulate the hormonal secretions of multiple peripheral endocrine organs (thyroid, adrenal cortex, gonads).
•
(b) Anterior and Posterior Lobes: Incorrect. The anterior lobe is the Adenohypophysis, whereas the posterior lobe is the Neurohypophysis. The question statement inverts this anatomical nomenclature.
•
(c) Secretion of Oxytocin and Vasopressin: Correct. The Neurohypophysis (Pars nervosa) stores and releases Oxytocin (birth and milk-ejection hormone) and Vasopressin / ADH (anti-diuretic hormone), both synthesized in the hypothalamus.
•
(d) Hormones of Adenohypophysis: Correct. The anterior lobe synthesizes and secretes Growth Hormone (STH/GH), Thyroid Stimulating Hormone (TSH), Adrenocorticotropic Hormone (ACTH), Prolactin (PRL), Follicle Stimulating Hormone (FSH), and Luteinizing Hormone (LH).
•
Thus, statements (a), (c), and (d) are correct.
•
Deficiency of ADH (Vasopressin): Causes Diabetes Insipidus characterized by excessive dilute urination (polyuria) and extreme thirst (polydipsia).
•
The intermediate lobe (Pars intermedia) synthesizes MSH (Melanocyte-Stimulating Hormone).
