भारतातील हरितक्रांतीला वैज्ञानिक बळ देणारे, १७ नोव्हेंबर १९६० रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या हस्ते उद्घाटन झालेले देशातील पहिले कृषी विद्यापीठ कोठे स्थापन करण्यात आले?
EN
Providing scientific momentum to India's Green Revolution, where was the country's first Agricultural University established, inaugurated on 17 November 1960 by Pandit Jawaharlal Nehru?
योग्य उत्तर: पर्याय (२) - पंतनगर (उत्तराखंड).
विश्लेषण:
•
भारतातील पहिले कृषी विद्यापीठ १७ नोव्हेंबर १९६० रोजी तत्कालीन उत्तर प्रदेश (सध्या उत्तराखंड) राज्यातील 'पंतनगर' येथे स्थापन झाले. त्याचे उद्घाटन पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी केले.
•
सुरुवातीस याचे नाव 'उत्तर प्रदेश कृषी विद्यापीठ' होते; नंतर १९७२ मध्ये उत्तर प्रदेशचे पहिले मुख्यमंत्री पंडित गोविंद वल्लभ पंत यांच्या स्मरणार्थ याचे नाव 'गोविंद वल्लभ पंत कृषी व तंत्रज्ञान विद्यापीठ' (GBPUAT) असे ठेवण्यात आले.
•
हे विद्यापीठ अमेरिकेच्या 'लँड ग्रँट कॉलेज' (Land Grant Model) प्रणालीवर आधारित भारतातील पहिले विद्यापीठ होते. येथूनच संकरित बियाण्यांचे संशोधन होऊन भारताच्या हरितक्रांतीचा (Green Revolution) पाया रचला गेला, म्हणून पंतनगरला 'हरितक्रांतीचे पाळणाघर' (Cradle of Green Revolution) मानले जाते.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) कानपूर: येथे चंद्रशेखर आझाद कृषी विद्यापीठ आहे.
•
पर्याय (४) लुधियाना: येथे पंजाब कृषी विद्यापीठ (PAU - १९६२) आहे, ज्याने गव्हाच्या क्रांतीत मोठे योगदान दिले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महाराष्ट्रातील चार कृषी विद्यापीठे:
१.
महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी (अहमदनगर - १९६८)
२.
डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला (१९६९)
३.
डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली (रत्नागिरी - १९७२)
४.
वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी (१९७२).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) - Pantnagar (Uttarakhand).
Analysis:
•
India's first Agricultural University was inaugurated on 17 November 1960 at Pantnagar (then in Nainital district of Uttar Pradesh, now in Uttarakhand) by Prime Minister Jawaharlal Nehru.
•
Initially designated the 'Uttar Pradesh Agricultural University', it was renamed 'Govind Ballabh Pant University of Agriculture and Technology' (GBPUAT) in 1972 in honor of UP's first Chief Minister.
•
Modeled on the American Land-Grant University paradigm, it pioneered high-yielding dwarf wheat and hybrid crop research under Dr. Norman Borlaug's guidance, earning the title 'Cradle of the Green Revolution'.
Distractor Analysis:
•
Option (1) Kanpur: Houses CSA University of Agriculture and Technology.
•
Option (4) Ludhiana: Punjab Agricultural University was established subsequently in 1962.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Four Agricultural Universities of Maharashtra:
1.
MPKV, Rahuri (1968)
2.
PDKV, Akola (1969)
3.
BSKKV, Dapoli (1972)
4.
VNMKV, Parbhani (1972).