🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2023 MEDIUM

जुलै 1991 पासून अर्थव्यवस्थेतील पुरवठा बाजू सुधारण्यासाठी व्यापक उदारीकरणाचे उपाय लागू केले जात आहेत. यातील अधिक महत्वाचे आहेत : अ. व्यापार आणि भांडवल प्रवाह सुधारणा ब. औद्योगिक विनियंत्रण क. निर्गुंतवणुक आणि सार्वजनिक उद्योग सुधारणा ड. वित्तीय क्षेत्र सुधारणा

EN Since July 1991, comprehensive liberalization measures have been undertaken to improve the supply side of the economy. Among these the most important are : a. Trade and capital flows reforms b. Industrial deregulation c. Disinvestment and Public Enterprises Reforms d. Financial sector reforms
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
अ आणि ब
a and b
B
क आणि ड
c and d
C
अ, ब आणि क
a, b and c
D
अ, ब, क आणि ड
a, b, c and d
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (4) अ, ब, क आणि ड

सविस्तर स्पष्टीकरण:

जुलै 1991 मध्ये भारताने स्वीकारलेल्या नवीन आर्थिक धोरणामध्ये (New Economic Policy - NEP / LPG मॉडेल) अर्थव्यवस्थेच्या पुरवठा बाजू सुधारण्यासाठी सर्वसमावेशक सुधारणा अमलात आणल्या:

• अ. व्यापार आणि भांडवल प्रवाह सुधारणा (Trade & Capital Flow Reforms):
• आयात परवाना पद्धत रद्द करणे, आयात शुल्कात प्रचंड कपात, परकीय थेट गुंतवणूक (FDI) आणि परकीय संस्थात्मक गुंतवणूक (FII) चे उदारीकरण, तसेच रुपयाचे चालू खात्यावर पूर्ण परिवर्तनीयत्व (1994) लागू करण्यात आले.
• ब. औद्योगिक विनियंत्रण (Industrial Deregulation):
• 'लायसन्स राज' (Licensing Raj) चे उच्चाटन करण्यात आले. मोजके संवेदनशील उद्योग वगळता सर्व उद्योगांवरील परवाना पद्धत रद्द केली आणि सार्वजनिक क्षेत्रासाठी आरक्षित उद्योगांची संख्या 17 वरून हळूहळू 2 वर (रेल्वे ऑपरेशन्स आणि अणुऊर्जा) आणली.
• क. निर्गुंतवणूक आणि सार्वजनिक उद्योग सुधारणा (Disinvestment & Public Enterprise Reforms):
• तोट्यातील सरकारी कंपन्यांमधील सरकारी भागभांडवल विकून निर्गुंतवणूक (Disinvestment) धोरण राबवले गेले, तसेच सार्वजनिक उपक्रमांना स्वायत्तता देण्यासाठी 'नवरत्न', 'महारत्न' आणि 'मिनीरत्न' दर्जा देण्याची पद्धत सुरू करण्यात आली.
• ड. वित्तीय क्षेत्र सुधारणा (Financial Sector Reforms):
• नरसिंहम समिती (1991 आणि 1998) च्या शिफारशींनुसार बँकिंग क्षेत्रात खासगी बँकांना परवाने, CRR आणि SLR चे दर कमी करणे, व्याजदर नियंत्रणमुक्त करणे आणि सेबीला (SEBI) 1992 मध्ये वैधानिक दर्जा देऊन भांडवली बाजाराचे नियमन सुदृढ करण्यात आले.
• निष्कर्ष: हे सर्व (अ, ब, क आणि ड) उपाय पुरवठा बाजूच्या कार्यक्षमतेला गती देण्यासाठी अमलात आणले गेले.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
• नवीन आर्थिक धोरण घोषणा: 24 जुलै 1991 (पंतप्रधान: पी. व्ही. नरसिंह राव, अर्थमंत्री: डॉ. मनमोहन सिंग).
• एलपीजी मॉडेल (LPG): उदारीकरण (Liberalization), खाजगीकरण (Privatization), आणि जागतिकीकरण (Globalization).
• नरसिंहम समिती-I (1991) आणि नरसिंहम समिती-II (1998): वित्तीय व बँकिंग सुधारणांचे जनक.
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) a, b, c and d

Detailed Explanation:

In response to the severe balance of payments crisis in July 1991, India initiated comprehensive structural adjustment and supply-side economic reforms (the LPG model):

• a. Trade and Capital Flows Reforms:
• Quantitative import restrictions were dismantled, peak customs tariffs drastically slashed, rupee was made fully convertible on the current account (August 1994), and automatic routes for Foreign Direct Investment (FDI) were opened.
• b. Industrial Deregulation:
• The archaic 'License Raj' was dismantled; industrial licensing was abolished for all but a handful of strategic sectors, MRTP limits were phased out, and public sector reservations were scaled down drastically from 17 industries to just 2 (atomic energy and railway operations).
• c. Disinvestment and Public Enterprises Reforms:
• Initiated minority equity stake sales through disinvestment to enhance managerial efficiency, accountability, and market competitiveness, alongside awarding operational autonomy through Navratna and Miniratna schemes.
• d. Financial Sector Reforms:
• Guided by the landmark Narasimham Committee (1991) recommendations: cash reserve ratio (CRR) and statutory liquidity ratio (SLR) were lowered, interest rates deregulated, private/foreign bank entry permitted, and statutory powers conferred on the Securities and Exchange Board of India (SEBI Act, 1992).
• Hence, all four measures (a, b, c, and d) were pivotal components of India's post-1991 structural reforms.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip
• Historic Reform Date: July 24, 1991 (Prime Minister: P.V. Narasimha Rao, Finance Minister: Dr. Manmohan Singh).
• Paradigm: LPG (Liberalization, Privatization, Globalization).
• Narasimham Committee-I (1991) & Committee-II (1998): Architects of India's banking sector liberalizations.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) अ आणि ब (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) क आणि ड (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) अ, ब आणि क (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (4) अ, ब, क आणि ड (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (4) अ, ब, क आणि ड**
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →