प्रश्न 52. पुढील माहिती आणि त्यावर आधारित कृतिक्रम दिले आहेत. उचित कृतिक्रम दर्शवणारा पर्याय निवडा. माहिती : कृतिहीनतेमुळे गुंतागुंतीच्या चयापचय बदलांचा ओघ निर्माण होतो. न वापरलेल्या स्नायूंचा अपक्षय होतो, ते सहनशील रहात नाहीत त्यांची चरबीचे ज्वलन घडवण्याची क्षमता संपून ते आखडायला लागतात आणि मोठ्याप्रमाणात ग्लुकोजवर अवलंबून राहू लागतात. कृतिहीन स्नायूच्या पेशींतील मायटोकॉंड्रिया म्हणजे चरबीचे ज्वलन करणाऱ्या उर्जा थैल्या नाहीशा होऊ लागतात. हे स्नायू ते जे काही जरासे काम करतात त्यासाठी ते कार्बोहायड्रेटसवर अवलंबून राहू लागतात, परिणामी न जळलेले लिपिड जमा होऊ लागतात व रक्त खूप चरबीयुक्त होते. कृतिक्रम :
योग्य उत्तर: पर्याय (४) फक्त क हा कृतिक्रम योग्य आहे.
तार्किक विश्लेषण (Course of Action):
- दिलेली माहिती: शारीरिक निष्क्रियतेमुळे (inactivity) स्नायूंचा अपक्षय होतो, चरबी जाळण्याची क्षमता मंदावते, मायटोकॉन्ड्रिया नष्ट होतात आणि रक्त चरबीयुक्त होते. म्हणजेच समस्येचे मूळ कारण 'शारीरिक हालचालींचा आणि व्यायामाचा अभाव' हे आहे.
- कृतिक्रमांचे मूल्यमापन:
- कृतिक्रम अ: 'जास्त प्रमाणात कार्बोहायड्रेट्स असणारे अन्न खाणे थांबवावे' - हा कृतिक्रम अयोग्य व टोकाचा आहे. कार्बोहायड्रेट्स हे शरीराला ऊर्जा देणारे अत्यावश्यक पोषक घटक आहेत; ते बंद करणे हा निष्क्रियतेवर उपाय नव्हे.
- कृतिक्रम ब: 'चरबीयुक्त अन्नघटक खाणे टाळावे' - हाही एकांगी उपाय आहे. समस्येचे मूळ खाण्यामध्ये नसून स्नायू न वापरल्याने चरबीचे ज्वलन न होण्यात आहे.
- कृतिक्रम क: 'सुदृढ राहण्यासाठी शरीराच्या सर्व स्नायूंना समाविष्ट करणाऱ्या कृती कराव्यात' - हा कृतिक्रम थेट मूळ कारणावर (शारीरिक निष्क्रियता) मात करणारा, व्यवहार्य आणि तार्किक उपाय आहे. स्नायू सक्रिय झाल्यास मायटोकॉन्ड्रिया पुन्हा सक्रिय होऊन चरबीचे ज्वलन सुरळीत होईल.
- म्हणून केवळ कृतिक्रम क योग्य असल्याने पर्याय (४) फक्त क हा कृतिक्रम योग्य आहे हे अचूक उत्तर ठरते.
कृतिक्रमावर आधारित प्रश्नांमध्ये (Courses of Action) समस्येच्या मूळ कारणावर (Root Cause) थेट प्रहार करणारा आणि संतुलित असणारा उपायच निवडावा; टोकाचे निर्बंध बाद करावेत.
Correct Answer: Option (4) Only c follows.
Logical Evaluation of Courses of Action:
- Problem Identified in Passage: Physical inactivity triggers muscle atrophy, loss of fat-burning mitochondria, and reliance on glucose, leading to unburned lipids in the bloodstream. The root cause is muscular inactivity.
- Evaluating Courses of Action:
- Course a: 'Stop eating carbohydrates' is an extreme, physiologically unsound reaction. Carbohydrates are vital macronutrients; stopping them does not resolve muscle disuse atrophy.
- Course b: 'Avoid all fat-containing food' misdiagnoses the problem; lipid accumulation is driven by metabolic failure to burn fat due to disuse, not dietary fat intake alone.
- Course c: 'Keep doing activities that involve all muscles of the body' directly addresses the primary root cause—inactivity. Exercise regenerates mitochondria, restores endurance muscle fibers, and burns fat effectively.
- Thus, Only c follows, confirming Option (4).
A sound course of action must be feasible, moderate, and directly targeted at rectifying the root cause rather than imposing extreme dietary bans.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'फक्त क हा कृतिक्रम योग्य आहे' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (CSAT) पेपर-२' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.