🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2016 MEDIUM

1991 च्या आर्थिक संकटाचे वैशिष्ट्ये काय होते? a. परकीय चलन साठा कमी केला. b. आंतरराष्ट्रीय पतधोरांकडून भारतीय परदेशी कर्जाची गुंडाळी. c. वित्तीय तूट वाढली. d. साठ्यातून सोन्याची विक्री.

EN The economic crisis of 1991 was characterised by a. Reduced foreign exchange reserves. b. Rolling over of Indian foreign debt by international creditors. c. Increase in the fiscal deficit. d. Sale of gold from reserves.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

केवळ a, b आणि c

a, b and c only

केवळ b, c आणि d

b, c and d only

केवळ c, d आणि a

c, d and a only

केवळ d, a आणि b

d, a and b only

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ३ (केवळ c, d आणि a / c, d and a only)

सविस्तर विश्लेषण:

१९९१ च्या भारताच्या भीषण आर्थिक संकटाची (Balance of Payments Crisis) वैशिष्ट्ये:

• विधान a (संकटाचे वैशिष्ट्य): परकीय चलन साठा प्रचंड घटला: भारताचा परकीय चलन साठा अवघ्या १.२ अब्ज डॉलर्सवर घसरला होता, जो जेमतेम २ ते ३ आठवड्यांच्या आयातीसाठीच पुरा पडू शकत होता.

• विधान c (संकटाचे वैशिष्ट्य): वित्तीय तूट वाढली: १९९०-९१ मध्ये केंद्र सरकारची वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) जीडीपीच्या ८.४% आणि चालू खात्यातील तूट (CAD) जीडीपीच्या ३% पेक्षा जास्त वाढली होती. महागाईचा दर १३-१४ टक्क्यांवर पोहोचला होता.

• विधान d (संकटाचे वैशिष्ट्य): साठ्यातून सोन्याची विक्री / गहाण ठेवणे: आंतरराष्ट्रीय दिवाळखोरी टाळण्यासाठी चंद्रशेखर सरकारच्या काळात भारताने बँक ऑफ इंग्लंडकडे ४७ टन आणि युनियन बँक ऑफ स्वित्झर्लंडकडे २० टन सोने विमानाने पाठवून गहाण ठेवले होते (सुमारे ६०० दशलक्ष डॉलर्सचे आपत्कालीन कर्ज मिळवण्यासाठी).

• विधान b (संकटाचे वैशिष्ट्य नाही): आंतरराष्ट्रीय सावकारांनी भारताच्या कर्जाचे नूतनीकरण (Rolling over of debt) करण्यास नकार दिला होता आणि भारताचे क्रेडिट रेटिंग घसरवले होते; त्यामुळे कर्जाची गुंडाळी किंवा नूतनीकरण झाले नाही.

त्यामुळे संकटाची खरी वैशिष्ट्ये c, d आणि a ही होती.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• या संकटानंतर पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंह राव आणि अर्थमंत्री डॉ. मनमोहन सिंग यांनी २४ जुलै १९९१ रोजी नवीन आर्थिक धोरण (LPG - Liberalisation, Privatisation, Globalisation) जाहीर केले.

• जुलै १९९१ मध्ये भारतीय रुपयाचे दोन टप्प्यांत सुमारे १८-१९% अवमूल्यन (Devaluation) करण्यात आले.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 3 (c, d and a only)

Detailed Analysis:

Characteristics of the acute 1991 Balance of Payments (BoP) economic crisis in India:

• Statement a (Feature): Depletion of Foreign Exchange Reserves: Foreign exchange reserves fell precariously to barely $1.2 billion, barely sufficient to finance 2 to 3 weeks of essential imports.

• Statement c (Feature): Sharp Increase in Fiscal Deficit: The gross fiscal deficit ballooned to 8.4% of GDP, current account deficit widened to 3.1% of GDP, and double-digit inflation crossed 13%.

• Statement d (Feature): Pledging of Gold Reserves: To prevent default on sovereign external obligations, the Chandra Shekhar government airlifted 47 tonnes of gold to the Bank of England and 20 tonnes to Union Bank of Switzerland to raise emergency collateral loans of ~$600 million.

• Statement b (Not a feature): International commercial creditors refused to roll over short-term credits; credit rating agencies (Moody's and S&P) downgraded India's sovereign debt to speculative junk grade, triggering capital flight.

Hence, the true characteristics of the 1991 crisis were c, d, and a only.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• In response to the crisis, Prime Minister P.V. Narasimha Rao and Finance Minister Dr. Manmohan Singh ushered in landmark structural reforms (LPG: Liberalisation, Privatisation, Globalisation) on 24 July 1991.

• The Indian Rupee was devalued by roughly 18–19% in two successive steps in early July 1991.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) केवळ a, b आणि c (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) केवळ b, c आणि d (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) केवळ c, d आणि a (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय ३ (केवळ c, d आणि a / c, d and a only)**

✗ पर्याय (4) केवळ d, a आणि b (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS-१)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'केवळ c, d आणि a' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१६ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन