🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2018 MEDIUM

पुढील शहरांप्रमाणे 'जनगणना शहरां'ची अभूतपूर्व वाढ हे एक आव्हान आहे A. नागरी प्रशासनाची रचना नसलेल्या B. आवश्यक नागरी पायाभूत सुविधा नसलेल्या C. झपाट्याने होणाऱ्या लोकसंख्या वाढीचा परिणाम

EN The phenomenal growth of 'census towns' is a challenge as these towns A. Do not have an urban governance structure. B. Do not have the requisite urban infrastructure. C. Result out of rapid population growth.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

A, B आणि C

A, B and C

फक्त A आणि B

Only A and B

फक्त B आणि C

Only B and C

फक्त A आणि C

Only A and C

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय १ (A, B आणि C) आहे.

'जनगणना शहरे' (Census Towns) आणि त्यांच्या वाढीसमोरील आव्हानांचे विश्लेषण:

1. जनगणना शहर (Census Town) म्हणजे काय?

• भारताच्या जनगणनेनुसार असे क्षेत्र जे वैधानिकदृष्ट्या (Statutory) नगरपालिका किंवा महानगरपालिका म्हणून अधिसूचित नाही, परंतु खालील तीनही शहरी निकष पूर्ण करते:

1. किमान ५,००० लोकसंख्या.

2. किमान ७५% पुरुष मुख्य कामगार बिगर-कृषी क्षेत्रात कार्यरत.

3. लोकसंख्येची घनता किमान ४०० व्यक्ती प्रति चौ. किमी.

• २०११ च्या जनगणनेत अशा शहरांची संख्या १,३६२ वरून थेट ३,८९४ इतकी प्रचंड (अभूतपूर्व १८६% वाढ) झाली.

2. आव्हान का आहे? (विधानांचे विश्लेषण):

• A. नागरी प्रशासनाची रचना नसणे: ही शहरे सांख्यिकीनुसार शहरी असली तरी प्रशासकीयदृष्ट्या अजूनही ग्रामपंचायतीच्या अधिपत्याखाली येतात. ग्रामपंचायतीकडे एवढ्या मोठ्या लोकसंख्येचे नागरी नियोजन, इमारत नियमन आणि कर संकलन करण्याची प्रशासकीय क्षमता नसते.

• B. आवश्यक नागरी पायाभूत सुविधांचा अभाव: ग्रामपंचायतीकडे निधी नसल्याने येथे भूमिगत गटारे, सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प, घनकचरा व्यवस्थापन, अग्निशामक दल आणि नियमित नळ पाणीपुरवठा या मूलभूत नागरी सुविधांचा प्रचंड अभाव असतो.

• C. झपाट्याने होणाऱ्या लोकसंख्या वाढीचा परिणाम: ग्रामीण भागातील शेतीवरील अवलंबित्व कमी होऊन बिगर-शेती उद्योग वाढल्याने आणि शहरांच्या परिघावर झपाट्याने वाढलेल्या अनियोजित लोकसंख्येमुळे ही शहरे निर्माण झाली आहेत.

तीन्ही विधाने (A, B, C) खरी आणि आव्हानात्मक परिस्थिती दर्शवणारी असल्याने पर्याय १ बरोबर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• Statutory Town (वैधानिक शहर): राज्य कायद्यानुसार नगरपालिका, नगरपरिषद, महानगरपालिका किंवा छावणी मंडळ म्हणून अधिसूचित असलेले शहर.

• Census Town (जनगणना शहर): निकष पूर्ण करणारे पण अजूनही ग्रामपंचायत प्रशासन असलेले अनौपचारिक शहर. (२०११ जनगणनेत सर्वाधिक जनगणना शहरे पश्चिम बंगालमध्ये आढळली).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option 1 (A, B and C).

Socio-spatial analysis of Census Towns in India:

1. Definition of a Census Town (CT):

• An administrative settlement that is not officially declared a statutory urban local body (municipality/corporation) by state legislation, but satisfies all three Census urban criteria:

1. Minimum population of 5,000.

2. At least 75% of the male main working population engaged in non-agricultural pursuits.

3. Population density of at least 400 persons per sq. km.

• In Census 2011, the number of Census Towns escalated dramatically from 1,362 (in 2001) to 3,894 (an unprecedented growth of 186%).

2. Why Census Towns pose a developmental challenge:

• A. Lack of urban governance structure: Despite having urban demographic density, they remain administratively under rural Gram Panchayats, which lack statutory urban planning, building code enforcement, and municipal revenue-raising powers.

• B. Deficit in urban civic infrastructure: They suffer acute deficiencies in municipal infrastructure, such as piped water networks, sewerage systems, solid waste disposal, fire services, and paved streets.

• C. Result out of rapid population growth: Their emergence is fueled by rapid demographic growth, sub-urbanization around metropolitan peripheries, and the occupational transition away from farm labor.

Hence, statements A, B, and C all accurately describe the structural challenges.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Statutory Towns: Urban settlements governed by municipalities, municipal corporations, or cantonment boards.

• Census Towns: Functionally urban areas still governed by rural Gram Panchayats. In Census 2011, West Bengal recorded the highest number of Census Towns.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) A, B आणि C (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर **पर्याय १ (A, B आणि C)** आहे.

⚠️ पर्याय (2) फक्त A आणि B (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) फक्त B आणि C (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) फक्त A आणि C (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'A, B आणि C' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन