१८८२ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या आणि पुरुषसत्ताक व्यवस्थेच्या दुटप्पी नीतीवर घणाघाती प्रहार करणाऱ्या 'स्त्री-पुरुष तुलना' या भारतातील पहिल्या आधुनिक स्त्रीवादी ग्रंथाच्या लेखिका कोण होत्या?
EN
Published in 1882, launching a ferocious assault on patriarchal double standards, who was the author of 'Stri-Purush Tulana', hailed as modern India's first feminist text?
योग्य उत्तर: पर्याय (२) - ताराबाई शिंदे.
विश्लेषण:
•
बुलढाणा येथील सत्यशोधक समाजाच्या सक्रिय विचारवंत ताराबाई शिंदे यांनी १८८२ मध्ये 'स्त्री-पुरुष तुलना' हा निबंधरूपी ग्रंथ लिहिला.
•
पार्श्वभूमी: सुरत येथील विजयालक्ष्मी या तरुण विधवा ब्राह्मण स्त्रीने बदनामीच्या भीतीने आपल्या नवजात अर्भकाची हत्या केली होती. याप्रकरणी तिला न्यायालयाने फाशीची शिक्षा सुनावली, ज्यावर तत्कालीन सनातनी वृत्तपत्रांनी स्त्रियांच्या चारित्र्यावर अत्यंत हीन शब्दांत टीका केली.
•
या अन्यायाविरुद्ध संतप्त होऊन ताराबाईंनी पुरुषांच्या ढोंगीपणाची, व्यभिचाराची आणि दुटप्पी नैतिकतेची पोलखोल करत स्त्री स्वातंत्र्याचा बाणेदार पुरस्कार केला.
•
महात्मा जोतीराव फुले यांनी 'सत्सार' (अंक २, १८८५) मधून ताराबाईंच्या या ग्रंथाची मुक्तकंठाने प्रशंसा केली.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) रमाबाई रानडे: 'आमच्या आयुष्यातील काही आठवणी' या आत्मकथनाच्या लेखिका व सेवा सदनच्या संस्थापिका.
•
पर्याय (३) सावित्रीबाई फुले: 'काव्यफुले' व 'बावन्नकशी सुबोध रत्नाकर'च्या कवयित्री.
•
पर्याय (४) पंडिता रमाबाई: 'द हाय कास्ट हिंदू वुमन' (१८८७) या ग्रंथाच्या लेखिका.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ताराबाई शिंदे यांचा ग्रंथ १८८२ मध्ये 'श्री शिवाजी प्रेस, पुणे' येथून प्रसिद्ध झाला होता. हा ग्रंथ भारतीय उपखंडातील पहिल्या radical feminist (जहाल स्त्रीवादी) लेखनाचा मानदंड मानला जातो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) - Tarabai Shinde.
Analysis:
•
Tarabai Shinde (1850–1910), an associate of the Satyashodhak Samaj from Buldhana (Vidarbha), authored 'Stri-Purush Tulana' (A Comparison Between Women and Men) in 1882.
•
Background: The immediate trigger was the Surat case of Vijayalakshmi, a young Brahmin widow sentenced to death for infanticide, which ignited misogynistic tirades across orthodox presses.
•
Tarabai systematically dissected and mocked the arrogance, hypocrisy, and unbridled vices of men, producing the first indigenous radical feminist treatise in modern India.
•
Mahatma Jotirao Phule warmly celebrated Tarabai's courage in issue 2 of his journal 'Satsar' (1885).
Distractor Analysis:
•
Option (1) Ramabai Ranade: Founded Seva Sadan (1909) and wrote memoirs 'Amchya Aayushyatil Kahi Aathavni'.
•
Option (3) Savitribai Phule: Legendary educationist and poetess ('Kavya Phule').
•
Option (4) Pandita Ramabai: Authored the influential critique 'The High-Caste Hindu Woman' (1887).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
'Stri-Purush Tulana' was printed at Pune's Shri Shivaji Press in 1882. It is frequently asked in MPSC as India's first articulated feminist manifesto.