योग्य उत्तर: पर्याय ३ (b, c, d योग्य प्रकारे जुळत नाहीत)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
संसदीय कामकाज आणि विविध प्रस्तावांचे (Motions) स्वरूप:
•
a. लक्ष्यवेधी प्रस्ताव (Calling Attention Motion - योग्य जोडी):
•
सभागृहातील सदस्याने अध्यक्षांच्या पूर्वपरवानगीने तातडीच्या सार्वजनिक महत्त्वाच्या विषयावर मंत्र्यांचे लक्ष वेधण्यासाठी आणि त्यांचे अधिकृत निवेदन मागण्यासाठी हा प्रस्ताव आणला जातो. ही भारतीय संसदेने निर्माण केलेली वैशिष्ट्यपूर्ण पद्धत आहे (१९५४ पासून).
•
अयोग्य जोड्या (b, c, d):
•
b. स्थगन प्रस्ताव (Adjournment Motion - अयोग्य जुळणी):
•
स्थगन प्रस्ताव म्हणजे सभागृह वेळेपूर्वी तहकूब करणे नव्हे; तर सभागृहाचे नियमित कामकाज बाजूला ठेवून तातडीच्या, निश्चित अशा अत्यंत गंभीर सार्वजनिक महत्त्वाच्या बाबीवर चर्चा घडवून आणण्यासाठी आणला जातो. (यात किमान ५० सदस्यांचा पाठिंबा आवश्यक असतो).
•
c. विशेषाधिकार प्रस्ताव (Privilege Motion - अयोग्य जुळणी):
•
हा प्रस्ताव जेव्हा एखाद्या मंत्र्याने किंवा सदस्याने संसदेचे किंवा सदस्यांचे विशेषाधिकार भंग केले असतील (उदा. खोटी/अपूर्ण माहिती देऊन सभागृहाची दिशाभूल करणे) तेव्हा त्याच्याविरुद्ध आणला जातो.
•
d. हरकतीचा मुद्दा (Point of Order - अयोग्य जुळणी):
•
जेव्हा सभागृहाचे कामकाज सभागृहाच्या नियम आणि प्रक्रियेनुसार (Rules of Procedure) चालत नाही, तेव्हा सदस्याद्वारे अध्यक्षांचे लक्ष वेधण्यासाठी हरकतीचा मुद्दा उपस्थित केला जातो. (मंत्र्याच्या चुकीच्या उत्तरासाठी नव्हे).
प्रश्नात 'योग्य प्रकारे न जुळणाऱ्या' जोड्या विचारल्यामुळे b, c आणि d (पर्याय ३) हे अचूक उत्तर आहे.
संसदीय आयुधे (Parliamentary Devices):
१.
शून्य प्रहर (Zero Hour): भारतीय संसदीय शोध (१९६२ पासून).
२.
लक्ष्यवेधी सूचना (Calling Attention): भारतीय शोध (१९५४ पासून).
३.
स्थगन प्रस्ताव: केवळ लोकसभेत मांडता येतो (५० सदस्यांचा पाठिंबा आवश्यक; सरकारवरील अप्रत्यक्ष अविश्वास मानला जातो).
४.
हरकतीचा मुद्दा: कामकाजाचे नियम पाळले जात नसताना उपस्थित केला जातो (अध्यक्षांचा निर्णय अंतिम).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (b, c, d are not correctly matched)
Detailed Explanation:
Parliamentary Motions and Devices:
•
a. Calling Attention Motion (Correctly matched):
•
Introduced by a member with the Speaker's consent to draw the attention of a Minister to a matter of urgent public importance and elicit an authoritative statement. (An Indian parliamentary innovation since 1954).
•
Incorrectly Matched Pairs (b, c, d):
•
b. Adjournment Motion (Incorrectly matched):
•
It is NOT to adjourn the House before time. Rather, it sets aside the pre-scheduled business of the House to discuss a definite, urgent matter of grave public importance (requires the support of 50 members).
•
c. Privilege Motion (Incorrectly matched):
•
Moved against a Minister or member who has committed a breach of parliamentary privilege by withholding facts or giving misleading information to the House.
•
d. Point of Order (Incorrectly matched):
•
Raised by a member when the proceedings of the House do not conform to the rules of procedure or the Constitution, requiring the Speaker's immediate ruling.
Since the question asks which pairs are not correctly matched, b, c, d (Option 3) is the correct answer.
Distinctive Indian Innovations in Parliament:
•
Zero Hour (introduced in 1962)
•
Calling Attention Motion (introduced in 1954)
•
Adjournment Motion can only be introduced in Lok Sabha, not Rajya Sabha.
