🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2023 MEDIUM

भारतातील केंद्र व राज्य शासन यांच्यातील कायदेविषयक परस्पर संबंधाबाबत खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ? अ. शेतजमिनी व्यतिरिक्त इतर मालमत्तेचे हस्तांतरण हा विषय समवर्ती सूचीमध्ये समाविष्ट आहे. ब. शेतीयोग्य जमीन सोडून इतर प्रकारच्या संपत्तीवरील कर हा विषय संघसूचीमध्ये समाविष्ट आहे. क. करमणूक कर हा विषय समवर्ती सूचीमध्ये समाविष्ट आहे. ड. ‘पुरातन वस्तू संग्रहालये' हा विषय राज्य सूचीमध्ये समाविष्ट आहे.

EN Which of the following statements are correct regarding the legal relationship between the Central and State Governments in India? A. The subject of transfer of property other than agricultural land is included in the Concurrent List. B. The subject of wealth tax on property other than agricultural land is included in the Union List. C. The subject of entertainment tax is included in the Concurrent List. D. The subject of 'Antiquities Museum' is included in the State List.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

अ, ब आणि क

A, B and C

ब, क आणि ड

B, C and D

अ, ब आणि ड

A, B and D

अ, क आणि ड

A, C and D

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (3) अ, ब आणि ड

सविस्तर स्पष्टीकरण:

योग्य उत्तर A, B आणि D हे आहे.

Key Points

भारताच्या राज्यघटनेत सरकारची संघराज्य रचना आहे, जरी तिचे शीर्षक "संघ" आहे.

याचा अर्थ केंद्र आणि राज्यांमध्ये अधिकारांची विभागणी आहे.

संविधानाच्या सातव्या अनुसूचीमध्ये तीन सूचींद्वारे अधिकारांचे विभाजन करण्याची तरतूद आहे:
- संघ सूची,
- राज्य सूची, आणि
- समवर्ती सूची.

A. शेतजमिनी सोडून इतर मालमत्तेच्या हस्तांतरणाचा विषय समवर्ती सूचीत समाविष्ट आहे.
- समवर्ती सूचीतील एंट्री 6 (सातव्या अनुसूचीची सूची III) मध्ये "शेतीच्या जमिनीव्यतिरिक्त इतर मालमत्तेचे हस्तांतरण" समाविष्ट आहे.

B. शेतजमिनीव्यतिरिक्त इतर मालमत्तेवरील संपत्ती कराचा विषय संघ सूचीमध्ये समाविष्ट आहे.
- संघ सूचीतील एंट्री 86 (सातव्या अनुसूचीची सूची I) मध्ये "व्यक्ती आणि कंपन्यांच्या शेतजमिनी वगळून मालमत्तांच्या भांडवली मूल्यावरील कर; कंपन्यांच्या भांडवलावरील कर." यांच्या समावेश हातो.

C. करमणूक कराचा विषय राज्य सूचीमध्ये समाविष्ट आहे.
- एंट्री 62 अंतर्गत करमणूक कर राज्य सूची अंतर्गत आहे, ज्यामध्ये "पंचायत किंवा नगरपालिका किंवा प्रादेशिक परिषद किंवा जिल्हा परिषदेने आकारलेल्या आणि गोळा केलेल्या मर्यादेपर्यंत करमणूक आणि करमणूक कर" असे नमूद केले आहे. म्हणून विधान C अयोग्य आहे.

D. 'पुरातन वस्तू संग्रहालय' या विषयाचा राज्य सूचीमध्ये समावेश आहे. अंशतः योग्य.
- राज्य सूचीतील एंट्री 12 (सातव्या अनुसूचीची यादी II) "प्राचीन आणि ऐतिहासिक स्मारके आणि संसदेने राष्ट्रीय महत्त्वाच्या म्हणून घोषित केलेल्या कायद्यानुसार किंवा त्याखालील नोंदी" समाविष्ट आहेत, परंतु अशा संग्रहालयांचा विशेष उल्लेख केलेला नाही.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

केंद्र-राज्य कायदेविषयक संबंध (भाग 11, अनुच्छेद 245 ते 255): संविधानाच्या 7 व्या अनुसूचीतील तीन सूचींद्वारे कायदेविषयक अधिकार विभागले आहेत:

• सूची 1: संघ सूची (Union List) - संरक्षण, परराष्ट्र, रेल्वे इ.

• सूची 2: राज्य सूची (State List) - शेती, जमीन, सार्वजनिक आरोग्य, पोलीस, स्थानिक स्वराज्य.

• सूची 3: समवर्ती सूची (Concurrent List) - शिक्षण, वने, फौजदारी कायदा.

• उर्वरित अधिकार (Residuary Powers - अनुच्छेद 248): संसदेकडे (केंद्राकडे) निहित आहेत.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) A, B and D

Detailed Explanation:

The correct answer is A, B, and D.

Key Points

The Constitution of India provides for a federal structure of government, though it is titled "the Union."

It means that there is a division of powers between the Centre and the States.

The Seventh Schedule to the Constitution provides for the division of powers via three lists:
- Union List,
- State List, and
- Concurrent List.

A. The subject of transfer of property other than agricultural land is included in the Concurrent List.
- Entry 6 of the Concurrent List (List III of Seventh Schedule) includes the "Transfer of property other than agricultural land".

B. The subject of wealth tax on property other than agricultural land is included in the Union List.
- Entry 86 of the Union List (List I of Seventh Schedule) includes the "Taxes on the capital value of the assets, exclusive of agricultural land, of individuals and companies; taxes on the capital of companies."

C. The subject of entertainment tax is included in the State List.
- Entertainment tax is under the State List, under Entry 62, which states "Taxes on entertainments and amusements to the extent levied and collected by a Panchayat or a Municipality or a Regional Council or a District Council". Hence statement C is incorrect.

D.The subject of 'The Antiquities Museum' is included in the State List. Partially correct.
- Entry 12 of the State List (List II of Seventh Schedule) does cover "Ancient and historical monuments and records other than those declared by or under law made by Parliament to be of national importance", but museums as such are not specifically mentioned.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Under Part XI (Articles 245–255) and the Seventh Schedule, legislative jurisdiction is divided into: Union List (exclusive Central domain), State List (Agriculture, Land, Police, Public Health), and Concurrent List. Under Article 248, residuary powers vest exclusively with the Union Parliament.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) अ, ब आणि क (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) ब, क आणि ड (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) अ, ब आणि ड (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (3) अ, ब आणि ड**

✗ पर्याय (4) अ, क आणि ड (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अ, ब आणि ड' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन