योग्य उत्तर: पर्याय ४ (वरीलपैकी सर्व)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
राष्ट्रीय बाल कामगार प्रकल्प (National Child Labour Project - NCLP):
•
विधान a: राष्ट्रीय बाल कामगार प्रकल्प २०१५ मध्ये सुरू करण्यात आला:
•
NCLP योजना सर्वप्रथम १९८८ मध्ये सुरू झाली होती, परंतु २०१५ मध्ये 'पेंसिल' (PENCIL) पोर्टल आणि सुधारित निकषांसह या प्रकल्पाचे पुनरुज्जीवन व व्यापक नूतनीकरण करण्यात आले. आयोगाने अधिकृत उत्तरतालिकेत या विधानाला ग्राह्य धरले आहे.
•
विधान b: ९ ते १४ वर्षे वयोगटातील मुलांना व्यावसायिक प्रशिक्षण (योग्य):
•
या प्रकल्पांतर्गत ९ ते १४ वर्षे वयोगटातील कामावरून सोडवलेल्या बालकांना NCLP विशेष प्रशिक्षण केंद्रांमध्ये दाखल केले जाते, जिथे त्यांना औपचारिक शिक्षणासह व्यावसायिक प्रशिक्षण (Vocational Training) दिले जाते.
•
विधान c: बचावलेल्या मुलांना वृत्तिवेतन (Stipend) दिले जाते (योग्य):
•
शाळेत नियमित उपस्थिती राहावी यासाठी या मुलांना दरमहा थेट त्यांच्या बँक खात्यात शिष्यवृत्ती / वृत्तिवेतन (Stipend - रु. ४०० प्रति महिना) जमा केले जाते.
⚠️ टीप / प्रश्न व उत्तरतालिका स्पष्टीकरण:
NCLP ची मूळ सुरुवात १९८८ ची असली तरी २०१५ मधील सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वांच्या आधारे आयोगाने अधिकृत अंतिम उत्तरतालिकेत पर्याय ४ (वरील सर्व) हेच उत्तर कायम ठेवले आहे.
बालकामगार प्रतिबंध कायदे:
१.
बाल व किशोरवयीन कामगार (प्रतिबंध व नियमन) कायदा, १९८६ (२०१६ मध्ये दुरुस्ती).
२.
कलम २४: १४ वर्षांखालील बालकांना कारखाने व खाणींमध्ये कामास बंदी.
३.
पेन्सिल पोर्टल (PENCIL Portal - Platform for Effective Enforcement for No Child Labour) २०१७ मध्ये सुरू झाले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (All of them)
Detailed Explanation:
National Child Labour Project (NCLP) Scheme:
•
Statement a (Launched/revamped):
•
While originally initiated in 1988 in high-incidence districts, the scheme was significantly restructured and relaunched with upgraded norms and digital integration in 2015–2016. MPSC's official final key approved statement 'a'.
•
Statement b (Vocational Training for 9–14 years, Correct):
•
Rescued child laborers aged 9–14 are mainstreamed through NCLP Special Training Centres (STCs), which provide bridge education, vocational skills, and nutrition.
•
Statement c (Monthly Stipend, Correct):
•
Children enrolled in NCLP centers receive a designated monthly stipend (transferred via DBT) to encourage regular attendance and support families.
⚠️ Note / Question & Answer Key Clarification:
Although NCLP originated in 1988, MPSC validated the restructured 2015 phase and declared Option 4 (All of them) as the official correct answer.
Child Labour key provisions:
•
Child & Adolescent Labour (Prohibition and Regulation) Act, 1986 (Amended 2016).
•
Constitutional Article 24 prohibits employment of children below 14 years in hazardous occupations.
•
PENCIL Portal launched in 2017 for effective enforcement.
