योग्य उत्तर: पर्याय (1) फक्त (b) आणि (c)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
सहस्रक विकास उद्दिष्टे (MDGs - Millennium Development Goals, 2000–2015):
•
सप्टेंबर 2000 मध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या मिलेनियम जाहीरनाम्यानुसार 2015 पर्यंत साध्य करावयाची 8 उद्दिष्टे आणि 21 लक्ष्ये निश्चित करण्यात आली होती.
•
विधानांचे वस्तुनिष्ठ विश्लेषण:
•
विधान (a) चे विश्लेषण:
•
"भारताने अतिशय सम पद्धतीने दारिद्र्यातील घट साध्य केली आहे" - हे विधान चुकीचे आहे.
•
भारताने दारिद्र्य कमी करण्यात यश मिळवले असले तरी ही घट अत्यंत विषम (Uneven) होती. दक्षिण व पश्चिम भारतातील राज्यांमध्ये (महाराष्ट्र, तामिळनाडू, केरळ) दारिद्र्य वेगाने घटले, तर उत्तर व मध्य भारतातील राज्यांमध्ये (बिहार, यूपी, मध्य प्रदेश, ओडिशा) दारिद्र्याचे प्रमाण खूप जास्त राहिले. शहरी आणि ग्रामीण भागातही प्रचंड विषमता राहिली.
•
विधान (b) चे विश्लेषण:
•
2015 च्या अंतिम मुदतीनंतरही कुपोषण आणि भुकेचे प्रमाण कमी करण्याचे लक्ष्य भारताने राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा कायदा (NFSA 2013) आणि इतर कल्याणकारी योजनांच्या माध्यमातून योजनेनुसार साध्य करण्याचा सातत्याने प्रयत्न केला. (विधान b योग्य आहे)
•
विधान (c) चे विश्लेषण:
•
MDG 3 (लिंग समानता आणि महिला सक्षमीकरण) अंतर्गत प्राथमिक शिक्षणात समानता आली तरीही श्रमशक्तीतील महिलांचा कमी सहभाग, माता मृत्यूदर, बालविवाह आणि राजकीय प्रतिनिधित्वाच्या दृष्टीने महिला सक्षमीकरण हे आजही भारतासमोरील एक प्रमुख विकासात्मक आव्हान (Major Development Challenge) राहिले आहे. (विधान c योग्य आहे)
•
म्हणून फक्त (b) आणि (c) ही विधाने योग्य आहेत.
•
MDGs ची जागा 2015 मध्ये शाश्वत विकास उद्दिष्टांनी (SDGs - 17 उद्दिष्टे, 169 लक्ष्ये - 2016 ते 2030) घेतली.
•
MDG 1: अत्यंत दारिद्र्य व भुकेचे उच्चाटन करणे.
•
MDG 3: लिंग समानता वाढवणे आणि महिलांचे सक्षमीकरण करणे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) Only (b) and (c)
Detailed Explanation:
•
India's Performance on Millennium Development Goals (MDGs 2000–2015):
•
Evaluation of Statement (a):
•
Asserting that India achieved poverty reduction in an "even manner" is factually incorrect. While India halved the proportion of people in extreme poverty, progress was characterized by severe spatial and regional unevenness; southern and western states outpaced slower progress in central/eastern low-income states (BIMARU belt), accompanied by wide rural-urban gaps.
•
Evaluation of Statement (b):
•
While India met the poverty reduction target ahead of schedule, the target on child underweight and hunger (Target 1C) lagged behind, and India continued structured national policy interventions (e.g., National Food Security Act, POSHAN Abhiyaan) to stay on track beyond the 2015 timeline. (Statement b is correct)
•
Evaluation of Statement (c):
•
Under MDG 3, while gender parity in primary/secondary school enrollment was achieved, profound structural challenges regarding low female labour force participation (FLFPR), maternal health, and political empowerment persisted as significant development hurdles. (Statement c is correct)
•
Hence, only statements (b) and (c) are true.
•
The 8 MDGs transitioned in 2015 into the universal 17 Sustainable Development Goals (SDGs, Agenda 2030).
•
NITI Aayog's SDG India Index: Measures baseline performance of Indian States and UTs on sustainable development targets.
