🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2020 MEDIUM

खालीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही?

EN Which one of the following statements is not correct?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

राष्ट्रपतींच्या शिफारशीशिवाय संसदेच्या कोणत्याही सभागृहात नवीन राज्य स्थापनेची कोणतीही विधेयके सादर केली जाणार नाहीत.

No bills for the formation of new state shall be introduced in either house of Parliament except on the recommendation of the President.

संसदेत विधेयक सादर करण्यापूर्वी राष्ट्रपती विशिष्ट कालमर्यादेत संबंधित राज्य विधिमंडळाकडे आपल्या मतांसाठी संदर्भित करतील.

The President before introducing the bill in the Parliament shall refer it to the concerned State Legislature for its views within a specified time limit.

विशेष बहुमताने मंजूर केलेल्या कायद्यामुळेच संसद नवीन राज्य स्थापन करू शकते.

Parliament can form a new state only by a law passed by a special majority.

राज्य विधिमंडळाची मते (मत) संसदेला मान्य करणे बंधनकारक नाही.

The Parliament is not bound to accept the views (opinion) of the State Legislature.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (3) विशेष बहुमताने मंजूर केलेल्या कायद्यामुळेच संसद नवीन राज्य स्थापन करू शकते.

सविस्तर स्पष्टीकरण:

• नवीन राज्यांची निर्मिती व अनुच्छेद 3 आणि 4:

• पर्याय 1 व 2 (योग्य विधाने): भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 3 मधील परंतुकांनुसार, नवीन राज्यांची निर्मिती किंवा सीमेत बदल करणारे विधेयक संसदेत केवळ राष्ट्रपतींच्या पूर्व शिफारशीनेच मांडता येते. तसेच अशी शिफारस करण्यापूर्वी राष्ट्रपतींनी ते विधेयक विशिष्ट मुदतीत आपली मते मांडण्यासाठी संबंधित राज्य विधिमंडळाकडे पाठवणे बंधनकारक असते.

• पर्याय 4 (योग्य विधान): संबंधित राज्य विधिमंडळाने व्यक्त केलेली मते स्वीकारणे राष्ट्रपती किंवा संसदेवर बंधनकारक नसते; संसद ती मते स्वीकारू शकते अथवा फेटाळू शकते.

• पर्याय 3 (अयोग्य विधान): अनुच्छेद 4(2) नुसार, अनुच्छेद 2 किंवा 3 अन्वये नवीन राज्य स्थापन करण्याचा किंवा सीमा बदलण्याचा कायदा संसदेत साध्या बहुमताने (Simple Majority - हजर व मतदान करणाऱ्या सदस्यांच्या 50% पेक्षा जास्त) मंजूर होतो. यासाठी विशेष बहुमताची (Special Majority) आवश्यकता नसते, आणि असा कायदा अनुच्छेद 368 अंतर्गत घटनादुरुस्ती मानला जात नाही.

• म्हणून पर्याय 3 हे अयोग्य विधान आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

संविधानाच्या अनुच्छेद 4 नुसार, नवीन राज्यांची निर्मिती किंवा विद्यमान राज्यांच्या सीमा/नावातील बदल (अनुच्छेद 2 व 3) संसदेत साध्या बहुमताने संमत होतात. म्हणूनच भारताचे वर्णन 'नाशवंत राज्यांचा अविनाशी संघ' (Indestructible union of destructible states) असे केले जाते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) Parliament can form a new state only by a law passed by a special majority.

Detailed Explanation:

• Reorganization of States (Articles 3 and 4):

• Options 1 and 2 are Correct: Article 3 mandates two conditions before introducing a state reorganization bill:

1. It can be introduced in either House of Parliament only on the prior recommendation of the President.

2. The President must refer the bill to the concerned state legislature for its views within a specified timeframe.

• Option 4 is Correct: Neither the President nor the Parliament is bound by the views of the state legislature; Parliament may proceed regardless of whether the state consents or dissents.

• Option 3 is Incorrect: Under Article 4(2), any law enacted under Article 2 or Article 3 is explicitly declared not to be a constitutional amendment under Article 368. Consequently, Parliament can pass it by a simple majority (more than 50% of members present and voting) and ordinary legislative process. A special majority is never required.

• Therefore, Option 3 is not correct.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Under Article 4, laws relating to the creation of new states or alteration of state boundaries are passed by Parliament with a simple majority. This underpins the constitutional maxim that India is an 'indestructible Union of destructible states'.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) राष्ट्रपतींच्या शिफारशीशिवाय संसदेच्या कोणत्याही सभागृहात नवीन राज्य स्थापनेची कोणतीही विधेयके सादर केली जाणार नाहीत. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) संसदेत विधेयक सादर करण्यापूर्वी राष्ट्रपती विशिष्ट कालमर्यादेत संबंधित राज्य विधिमंडळाकडे आपल्या मतांसाठी संदर्भित करतील. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) विशेष बहुमताने मंजूर केलेल्या कायद्यामुळेच संसद नवीन राज्य स्थापन करू शकते. (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (3) विशेष बहुमताने मंजूर केलेल्या कायद्यामुळेच संसद नवीन राज्य स्थापन करू शकते.**

✗ पर्याय (4) राज्य विधिमंडळाची मते (मत) संसदेला मान्य करणे बंधनकारक नाही. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'विशेष बहुमताने मंजूर केलेल्या कायद्यामुळेच संसद नवीन राज्य स्थापन करू शकते.' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन