योग्य उत्तर: पर्याय ३ (a आणि b दोन्ही / Both a and b)
सविस्तर विश्लेषण:
२००१ ते २०११ च्या जनगणनेनुसार लोकसंख्येतील दशवार्षिक बदलाची (Decadal Population Growth) आकडेवारी:
•
विधान a (योग्य): महाराष्ट्रात २००१ ते २०११ या दशकात:
•
नागरी लोकसंख्येचा दशवार्षिक वाढीचा दर २३.६४% होता.
•
ग्रामीण लोकसंख्येचा दशवार्षिक वाढीचा दर १०.३६% होता.
•
२३.६४% ही वाढ ग्रामीण भागातील वाढीच्या (१०.३६%) दुप्पटहून जास्त आहे. त्यामुळे विधान a बरोबर आहे.
•
विधान b (योग्य): संपूर्ण देशाचा (भारताचा) विचार केल्यास:
•
नागरी भागातील दशवार्षिक वाढीचा दर ३१.८% होता.
•
ग्रामीण भागातील दशवार्षिक वाढीचा दर १२.३% होता.
•
म्हणजेच देशातही नागरी दशवार्षिक वाढीची टक्केवारी संबंधित ग्रामीण भागापेक्षा खूपच जास्त होती. त्यामुळे विधान b बरोबर आहे.
त्यामुळे दोन्ही विधाने a आणि b बरोबर आहेत.
•
२०११ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राचे नागरीकरण: ४५.२% (देशात मोठ्या राज्यांमध्ये तामिळनाडूमधील ४८.४% नंतर दुसऱ्या क्रमांकावर; एकूण नागरी लोकसंख्येच्या संख्येत महाराष्ट्र देशात प्रथम क्रमांकावर आहे - ५.०८ कोटी).
•
संपूर्ण भारताचा नागरीकरणाचा दर (२०११): ३१.१६% (ग्रामीण ६८.८४%).
•
भारताचा एकूण दशवार्षिक वाढीचा दर (२००१-२०११): १७.७% (महाराष्ट्राचा १५.९९%).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (Both a and b)
Detailed Analysis:
Decadal population growth rates based on Census 2001 and 2011:
•
Statement a (Correct): In Maharashtra during 2001–2011:
•
Urban decadal growth rate was 23.64%.
•
Rural decadal growth rate was 10.36%.
•
The urban percentage change (23.64%) was clearly more than double the rural percentage change (10.36%). Hence, Statement a is correct.
•
Statement b (Correct): For India as a whole during 2001–2011:
•
Urban decadal population growth rate was 31.8%.
•
Rural decadal population growth rate was 12.3%.
•
Urban decadal growth was substantially higher than the corresponding rural growth rate across the country. Hence, Statement b is correct.
Therefore, both statements a and b are correct.
•
Urbanization level of Maharashtra (Census 2011): 45.2% (ranks 1st among all Indian states in absolute urban population with 50.8 million residents).
•
National urbanization level (Census 2011): 31.16% (Rural: 68.84%).
•
Overall decadal growth rate (2001–2011): 17.7% for India, and 15.99% for Maharashtra.
