🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2020 MEDIUM

भारतातील मोसमी वाऱ्यांसाठी कोणती परिस्थिती जबाबदार आहे? 1. विस्तृत भूक्षेत्र 2. भारताच्या तीन बाजूंना असलेला समुद्र 3. 30° आणि 40° अक्षांश पट्ट्यामध्ये जेट प्रवाहाचे अस्तित्व

EN Which situation is responsible for the monsoon winds in India? 1. Extensive land area 2. Sea lies on three sides of India 3. Existence of Jet stream in 30° and 40° latitude belt

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

केवळ 1

Only 1

केवळ 2

Only 2

1 आणि 2

1 and 2

1, 2 आणि 3

1, 2 and 3

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ४ (१, २ आणि ३)

सविस्तर स्पष्टीकरण:

भारतात मान्सून (मोसमी) वाऱ्यांच्या निर्मिती आणि वितरणासाठी खालील तिन्ही घटक अत्यंत महत्त्वाचे आहेत:

1. विस्तृत भूक्षेत्र (Extensive land area):

• उन्हाळ्यात भारताचे विस्तृत भूखंड (विशेषतः उत्तर-पश्चिम भारत आणि तिबेटचे पठार) अत्यंत तीव्रतेने तापते, ज्यामुळे तिथे तीव्र कमी दाबाचा पट्टा (Low Pressure Trough) निर्माण होतो. हा कमी दाब सागरी भागातील वाऱ्यांना आकर्षित करतो.

2. भारताच्या तीन बाजूंना असलेला समुद्र (Sea lies on three sides of India):

• भारतीय द्वीपकल्पाच्या तीन बाजूंना अरबी समुद्र, हिंदी महासागर आणि बंगालचा उपसागर आहे. जमीन आणि पाणी यांच्या तापण्या-थंड होण्याच्या वेगातील फरकामुळे (विभेदक तापन - Differential Heating) समुद्राकडून जमिनीकडे आर्द्रतायुक्त मान्सून वारे वाहतात.

3. ३०° आणि ४०° अक्षांश पट्ट्यामध्ये जेट प्रवाहाचे अस्तित्व (Existence of Jet stream in 30° to 40° latitude):

• हिवाळ्यात उपोष्णकटिबंधीय पश्चिमी जेट प्रवाह (Subtropical Westerly Jet) हिमालयाच्या दक्षिणेकडून वाहतो.

• उन्हाळ्यात हा जेट प्रवाह हिमालयाच्या उत्तरेकडे सरकतो, ज्यामुळे भारतीय उपखंडात उष्णकटिबंधीय पूर्वेली जेट प्रवाहाची (Tropical Easterly Jet) निर्मिती होते आणि मान्सूनचे आगमन गतिमान होते.

त्यामुळे दिलेली तिन्ही विधाने (१, २ आणि ३) मान्सूनसाठी कारणीभूत आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

भारतीय मान्सूनचे मुख्य प्रेरक घटक:

१. जमीन आणि पाण्याचे विभेदक तापन

२. आंतर-उष्णकटिबंधीय अभिसरण क्षेत्राचे (ITCZ) उत्तरेकडे होणारे स्थानांतरण

३. तिबेटच्या पठाराचे तीव्र तापन

४. उपोष्णकटिबंधीय पश्चिमी जेट प्रवाहाचे उत्तरेकडे विस्थापन व सोमाली जेट प्रवाहाचा प्रभाव.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4 (1, 2 and 3)

Detailed Explanation:

All three listed geographical mechanisms are fundamental to the onset and development of the Indian Monsoon system:

1. Extensive land area:

• The large landmass of the Indian subcontinent and the high Tibetan Plateau heat up intensely during summer months, forming a deep thermal low-pressure depression over northwest India that pulls moisture-laden oceanic winds.

2. Sea lying on three sides of India:

• Surrounded by the Arabian Sea, the Indian Ocean, and the Bay of Bengal, the differential heating of land and water sets up a massive maritime-continental pressure gradient driving seasonal wind reversal.

3. Existence of Jet Streams in 30° and 40° latitude belt:

• The northward migration of the Subtropical Westerly Jet stream (from south of the Himalayas to north of the Tibetan Plateau) in early June is the meteorological trigger for the sudden "burst" of the southwest monsoon over the Indian mainland, accompanied by the Tropical Easterly Jet (TEJ).

Therefore, statements 1, 2, and 3 are all correct.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Primary drivers of the South-West Monsoon:

1. Differential heating of land and sea

2. Northward shift of ITCZ

3. High thermal heating of Tibetan Plateau

4. Shifting of Subtropical Westerly Jet Stream and arrival of Tropical Easterly Jet.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) केवळ 1 (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) केवळ 2 (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) 1 आणि 2 (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) 1, 2 आणि 3 (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय ४ (१, २ आणि ३)**

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '1, 2 आणि 3' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन