खालील अ आणि ब ही विधाने वाचून योग्य पर्याय निवडा अ) महाराष्ट्रामध्ये लागवडी खालील क्षेत्र व नक्त मशागत क्षेत्र यांचे गुणोत्तर अत्यंत कमी आहे. ब) बेसाल्ट या खडकामध्ये पाणी मुरत नसल्याने भुगर्भातील पाण्याचे साठे कमी आहेत. पर्यायी उत्तरे :
EN
Read statements a and b below and select the correct option:
a) In Maharashtra, the ratio of gross cropped area to net cultivated area is relatively low.
b) Because water does not easily percolate through basalt rock, groundwater reserves are limited.
Alternative Answers:
उत्तर: अ आणि ब ही दोन्ही विधाने सत्य असून ब हे अ ची कारणमिमांसा देते (पर्याय 1)
महत्त्वाचे मुद्दे:
•
विधान अ सत्य आहे: महाराष्ट्रात दुबार किंवा बहुपीक लागवडीखालील क्षेत्र (Cropping Intensity) मर्यादित आहे, ज्यामुळे एकूण लागवडीखालील क्षेत्र आणि नक्त मशागत क्षेत्र यांचे प्रमाण कमी राहते.
•
विधान ब सत्य आहे: महाराष्ट्राचा 90% पेक्षा जास्त भूभाग अभेद्य व सच्छिद्रता नसलेल्या बेसाल्ट (दख्खन ट्रॅप) खडकाने बनलेला असल्याने पावसाचे पाणी जमिनीत खोलवर मुरत नाही, परिणामी भूगर्भातील पाणीसाठा कमी असतो.
•
भूजल आणि बारमाही सिंचनाचा अभाव असल्यामुळेच शेतकरी एकाच वर्षात दुसरी पिके (रब्बी/उन्हाळी) घेऊ शकत नाहीत; म्हणून ब हे अ चे अचूक स्पष्टीकरण देते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महाराष्ट्रातील सिंचन क्षमता केवळ 18-20% असून उर्वरित 80% शेती मान्सूनच्या लहरी पावसावर (जिरायती) अवलंबून आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Answer: Both statements a and b are true and b is the correct explanation of a. (Option 1)
Key Points:
•
Statement a is true: Maharashtra has a relatively low cropping intensity, meaning the ratio of gross cropped area to net sown area is low because double-cropping is constrained across vast dryland tracts.
•
Statement b is true: Over 90% of Maharashtra is underlain by impermeable, non-porous Deccan Trap basalt which impedes deep groundwater recharge.
•
Because groundwater storage and perennial irrigation are sparse due to basaltic geology, winter/summer second cropping is hindered, directly explaining the low ratio. Hence, b explains a.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Less than 20% of Maharashtra's cultivated area has secure irrigation access, leaving roughly 80% dependent entirely on erratic rainfed conditions.