🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Rajyaseva Mains 2018 MEDIUM

विधाने वाचून पर्याय निवडा. विधान (A) : मुंबई प्रांतातील संस्थात्मक व्यवहारात लोकशाही प्रथा मूळ धरू लागल्या. विधान (B) : 1852 साली मुंबईच्या बोर्ड ऑफ एज्युकेशनचे सभासद श्री.मोहम्मद मकबा निवृत्त झाले, तेव्हा त्याजागी डॉ.भाऊ दाजी हे निवडून आले. पर्यायी उत्तरे :

EN Read the statements and select the correct option: Statement (A): Democratic practices began to take root in the institutional affairs of Bombay Presidency. Statement (B): In 1852, when Mr. Mohammad Ibrahim Makba retired as a member of the Board of Education of Bombay, Dr. Bhau Daji was elected in his place. Alternative answers:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

A आणि B यांचा परस्पर संबंध नाही.

There is no relation between A and B.

A हा निष्कर्ष आहे, B हे निरीक्षण आहे.

A is a conclusion, B is an observation.

A बरोबर आहे. B चुक आहे.

A is correct, B is incorrect.

A हे निरीक्षण आहे, B हा निष्कर्ष आहे.

A is an observation, B is a conclusion.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

दिलेल्या विधानांमधील परस्पर संबंध तपासल्यास विधान (A) हा निष्कर्ष (Conclusion) आहे, तर विधान (B) हे ऐतिहासिक निरीक्षण (Observation) आहे (पर्याय २):

१. विधान (B) - निरीक्षण (Empirical Observation): १८५२ मध्ये मुंबईच्या 'बोर्ड ऑफ एज्युकेशन'चे (Board of Education) मुस्लिम सदस्य मोहम्मद इब्राहिम मकबा हे निवृत्त झाले, तेव्हा त्यांच्या जागी पहिल्यांदाच निवडणुकीच्या माध्यमातून डॉ. भाऊ दाजी लाड यांची नियुक्ती झाली. ही एक प्रत्यक्ष ऐतिहासिक घटना (Fact/Observation) आहे.

२. विधान (A) - निष्कर्ष (Deductive Conclusion): या घटनेवरून इतिहासकारांनी असा निष्कर्ष काढला की, १९ व्या शतकाच्या मध्यावर मुंबई इलाख्यातील प्रशासकीय आणि शैक्षणिक संस्थांमध्ये नामनिर्देशनाऐवजी (Nomination) निवडणुकीच्या लोकशाही प्रथा मूळ धरू लागल्या होत्या.

त्यामुळे अचूक पर्याय पर्याय २ (A हा निष्कर्ष आहे, B हे निरीक्षण आहे) हा येतो.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• १८४० मध्ये मुंबईत 'बोर्ड ऑफ एज्युकेशन' स्थापन झाले होते (अध्यक्ष: सर अर्सकिन पेरी).

• १८५२ मध्ये डॉ. भाऊ दाजी लाड हे या मंडळावर निवडून आलेले पहिले भारतीय सदस्य होते.

• १८५५ मध्ये बोर्ड ऑफ एज्युकेशन बरखास्त होऊन 'लोकशिक्षण विभाग' (DPI) सुरू झाला.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Analyzing the methodological relationship between the two statements, Statement (A) is a conclusion (deduction), while Statement (B) is an observation (empirical historical fact) (Option 2):

1. Statement (B) as an Observation: The verifiable historical occurrence that in 1852, when native member Mohammad Ibrahim Makba retired from the Bombay Board of Education, Dr. Bhau Daji Lad was elected by native subscribers to succeed him.

2. Statement (A) as a Conclusion: The broad historical generalization deduced from this and similar events, asserting that institutional democratic practices (such as elective representation) were beginning to take root in the governance of Bombay Presidency.

Therefore, A is a conclusion, B is an observation (Option 2).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• The Bombay Board of Education functioned from 1840 to 1855 under Sir Erskine Perry.

• Dr. Bhau Daji Lad was elected to the Board in 1852.

• Replaced in 1855 by the Department of Public Instruction (DPI).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) A आणि B यांचा परस्पर संबंध नाही. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) A हा निष्कर्ष आहे, B हे निरीक्षण आहे. (अचूक उत्तर): दिलेल्या विधानांमधील परस्पर संबंध तपासल्यास **विधान (A) हा निष्कर्ष (Conclusion) आहे, तर विधान (B) हे ऐतिहासिक निरीक्षण (Observation) आहे** (पर्याय २):

⚠️ पर्याय (3) A बरोबर आहे. B चुक आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) A हे निरीक्षण आहे, B हा निष्कर्ष आहे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'A हा निष्कर्ष आहे, B हे निरीक्षण आहे.' हे असून ते 'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन