महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जलविद्युत प्रकल्प म्हणून ओळखला जाणारा आणि राज्याची **'भाग्यलक्ष्मी'** म्हणून गौरवला गेलेला 'कोयना जलप्रकल्प' सातारा जिल्ह्यातील कोयनानगर येथे खालीलपैकी कोणत्या नदीवर उभारण्यात आला आहे?
EN
Regarded as the lifeline and 'Bhagyalakshmi' of Maharashtra, housing the state's largest hydroelectric project, on which river is the Koyna Dam constructed at Koynanagar in Satara district?
योग्य उत्तर पर्याय 3 (कोयना नदी / Koyna River) आहे.
सविस्तर जलप्रकल्प विश्लेषण:
•
कोयना नदी: ही महाबळेश्वरजवळ उगम पावणारी आणि सुरुवातीला दक्षिण दिशेने वाहणारी कृष्णा नदीची प्रमुख उजव्या तीरावरील उपनदी आहे.
•
कोयना धरण: सातारा जिल्ह्यातील हेळवाक/कोयनानगर येथे १९६२-६३ मध्ये कोयना धरणाची निर्मिती करण्यात आली.
•
जलाशयाचे नाव: या धरणाच्या विस्तीर्ण जलाशयाला छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या गौरवार्थ 'शिवसागर' (Shivsagar Reservoir) असे नाव देण्यात आले आहे.
•
जलविद्युत निर्मिती: या धरणातून पश्चिमेकडील तीव्र उताराचा फायदा घेऊन पोफळी (Pophali) येथे भूमिगत वीजनिर्मिती केंद्र स्थापन करण्यात आले असून त्याची स्थापित क्षमता १,९६० मेगावॅट (MW) आहे. यामुळे या प्रकल्पास महाराष्ट्राची 'भाग्यलक्ष्मी' म्हणतात.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
कृष्णा नदी: या नदीवर धोम धरण (वाई, सातारा) आहे.
•
वारणा नदी: या नदीवर चांदोली धरण (वसंतसागर) सांगली-कोल्हापूर सीमेवर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
११ डिसेंबर १९६७ रोजी कोयना भागात ६.५ रिश्टर तीव्रतेचा मोठा भूकंप झाला होता. हा भूकंप धरणातील पाण्याच्या प्रचंड वजनामुळे घडलेला 'जलाशय प्रेरित भूकंप' (Reservoir Induced Seismicity - RIS) मानला जातो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (Koyna River).
Detailed Hydro Project Analysis:
•
Koyna River: Originates near Mahabaleshwar and flows southward before turning east to meet the Krishna River at Karad.
•
Koyna Dam: Constructed at Koynanagar (Helwak) in Satara district.
•
Shivsagar Reservoir: The massive storage reservoir impounding ~105 TMC is named 'Shivsagar'.
•
Hydroelectric Power: Harnessing the steep drop of the Western Ghat scarp, water is diverted westwards to the underground powerhouse at Pophali, generating 1,960 MW of peaking power, earning it the title 'Bhagyalakshmi of Maharashtra'.
Distractor Analysis:
•
Krishna River: Dhom Dam (Wai, Satara).
•
Warna River: Chandoli Dam (Vasant Sagar).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
On 11 December 1967, an earthquake of magnitude 6.5 struck Koynanagar. It remains a classic global case study of Reservoir-Induced Seismicity (RIS).