अर्थव्यवस्था व नियोजन Rajyaseva Mains 2014 MEDIUM

कैद्यांच्या हक्का संदर्भात पुढीलपैकी कोणते हक्क कैद्यांना देण्यात आलेले नाहीत? अ) तरुंगात काम करणाऱ्या कैद्यांच्या वेतनात वाढ. ब) समानता व न्याय वागणुकीचा हक्क. क) वैवाहिक जोडीदाराची वैवाहिक हक्कासह तुरुंगात भेट ड) अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा हक्क पर्यायी उत्तरे :

EN Regarding prisoners' rights, which of the following rights have not been granted to prisoners? a) Wage increase for prisoners working in jail b) Right to equality and just treatment c) Conjugal visits of the spouse with conjugal rights in prison d) Right to freedom of speech and expression Answer options:

अ आणि ब a and b

ब आणि क b and c

✓

अ आणि क a and c

✓ योग्य उत्तर (Correct Answer)

क आणि ड c and d

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

कैद्यांचे हक्क (Prisoners' Rights) आणि मर्यादा:

सर्वोच्च न्यायालयाने विविध खटल्यांमध्ये (सुनील बात्रा, डी. के. बसू) कैद्यांना मूलभूत मानवी अधिकार बहाल केले आहेत:

1. कैद्यांना असलेले हक्क:

• समानता व न्याय्य वागणुकीचा हक्क (ब): कलम 14 व 21 अन्वये कैद्यांना क्रूरतेपासून संरक्षण व योग्य वैद्यकीय सुविधा मिळण्याचा हक्क आहे.

• अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा हक्क (ड): तुरुंग नियमांच्या अधीन राहून लेखन व विचारांचे स्वातंत्र्य कैद्यांना असते.

2. कैद्यांना न दिलेले हक्क:

• तुरुंगात काम करणाऱ्या कैद्यांच्या वेतनात मनमानी वाढ (अ): कैद्यांना वाजवी किमान वेतन मिळण्याचा हक्क असला तरी वेतनवाढीचा अनिर्बंध हक्क नाही.

• वैवाहिक जोडीदाराची वैवाहिक हक्कासह तुरुंगात भेट (Conjugal visits - क): भारतीय कायद्यात व कारागृह नियमावलीत कैद्यांना वैवाहिक संबंधांसाठी जोडीदाराची भेट (Conjugal rights in prison) हा मूलभूत हक्क म्हणून मान्य केलेला नाही.

म्हणून 'अ आणि क' हे हक्क दिलेले नाहीत (पर्याय 3).

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

सुनील बात्रा विरुद्ध दिल्ली प्रशासन खटल्यात सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की, व्यक्ती तुरुंगात गेली तरी तिचे कलम 21 अंतर्गत असणारे मूलभूत मानवी हक्क पूर्णतः संपुष्टात येत नाहीत.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Prisoners' Rights and Limitations in India:

The Supreme Court of India (e.g., in Sunil Batra, D.K. Basu cases) established that prisoners retain fundamental human rights subject to lawful incarceration:

1. Rights granted to prisoners:

• Right to equality and just treatment (b): Protection against torture, inhuman treatment, and access to basic medical care under Articles 14 and 21.

• Right to freedom of speech and expression (d): Reasonable freedom to read, write, and communicate subject to jail discipline.

2. Rights NOT recognized/granted:

• Enforceable right to wage increase (a): While prisoners cannot be subjected to forced unpaid labor, demand for wage hike is not a fundamental entitlement.

• Conjugal visits in prison (c): Conjugal visits with spouse involving marital rights are not recognized as a statutory fundamental right in Indian prison administration.

Thus, rights 'a and c' have not been granted (Option 3).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

In Sunil Batra v. Delhi Administration, the Supreme Court ruled that conviction for a crime does not reduce a person into a non-person; fundamental rights under Article 21 survive within prison walls.

sell 📌 महत्त्वाचे विषय व सर्च टॅग्ज (Important Topics & Search Tags):

#मानवीहक्कवैश्विकजाहीरनामाआयोगक #अर्थव्यवस्थावनियोजन #MPSCसंयुक्तपूर्वपरीक्षा #राज्यसेवापूर्वपरीक्षा #MPSCसरावप्रश्नसंच #PYQ2014 #MPSCअचूकउत्तरपत्रिका #स्पर्धापरीक्षामार्गदर्शन

← मागील प्रश्न

पुढील प्रश्न →

📱 ५०,०००+ MPSC सराव प्रश्न व टेस्ट सिरीज मोफत!

📚 याच विषयातील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न: