🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

नागरीकरणाच्या प्रक्रियेतील 'परि-नागरीकरण' (Peri-Urbanization / पेरी-अर्बनायझेशन) या संकल्पनेसंदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत? (A) ही अशी प्रक्रिया आहे जिथे मुख्य शहर आणि लगतच्या ग्रामीण भागातील पारंपारिक सीमा अस्पष्ट होऊन ती एकमेकांत मिसळू लागतात. (B) यामध्ये शहराचा विस्तार सभोवतालच्या शेतजमिनी आणि खेड्यांच्या दिशेने विखुरलेल्या स्वरूपात (Urban Sprawl) वेगाने होतो. (C) परि-नागरी प्रदेशात ग्रामीण शेती आणि नागरी सेवा या दोन्ही जीवनशैलींची संमिश्र वैशिष्ट्ये आढळतात, म्हणून या संक्रमणाला 'रर्बन' (Rurban) पट्टा असेही म्हणतात. योग्य पर्याय निवडा:

EN Regarding the demographic and spatial process of 'Peri-Urbanization', which of the following statements are correct? (A) It describes a phenomenon where the structural boundary between rural and urban spaces starts blurring and dissolving. (B) It involves a dispersed outgrowth and urban sprawl of the core city invading adjoining agricultural hinterlands and villages. (C) Peri-urban zones exhibit hybrid socio-economic characteristics of both rural agriculture and urban services, often termed the 'Rurban' transition zone. Select the correct option:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

केवळ (A) आणि (B)

Only (A) and (B)

केवळ (B) आणि (C)

Only (B) and (C)

केवळ (A) आणि (C)

Only (A) and (C)

वरील सर्व विधाने (A), (B) आणि (C) बरोबर आहेत

All statements (A), (B) and (C) are correct

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (4) म्हणजेच वरील सर्व विधाने (A), (B) आणि (C) बरोबर आहेत.

सविस्तर विश्लेषण:

• परि-नागरीकरण (Peri-Urbanization):

• हे महानगरांच्या सीमेवर आणि ग्रामीण परिसराच्या दरम्यान विकसित होणारे संक्रमण क्षेत्र (Transition Zone) आहे (उदा. पुण्याच्या भोवतालचा हिंजवडी, वाघोली, चाकण पट्टा किंवा मुंबई भोवतालचा पालघर, बदलापूर पट्टा).

• वैशिष्ट्ये:

१. सीमांचा लोप (Blurring Boundaries): शहर कोठे संपते आणि गाव कोठे सुरू होते हे ओळखणे कठीण होते.

२. शहरी फैलाव (Urban Sprawl): शेतजमिनींचे रुपांतर निवासी संकुले, गोदामे आणि कारखान्यांमध्ये होते.

३. रर्बन (Rurban) जीवनशैली: येथे पारंपरिक शेतीसोबतच माहिती तंत्रज्ञान, सेवा क्षेत्र आणि आधुनिक वाहतूक एकाच वेळी पाहायला मिळते.

पर्यायांचे विश्लेषण:

• तिन्ही विधाने परि-नागरीकरणाची व्याख्या आणि लक्षणे अचूक विशद करतात, त्यामुळे पर्याय (4) हे योग्य उत्तर ठरते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

परि-नागरी क्षेत्रातील समस्या: शेतजमिनींचे अनियंत्रित रूपांतर, झोपडपट्ट्यांची वाढ, कचरा व सांडपाणी व्यवस्थापनाचा अभाव, आणि पायाभूत सुविधांवर (पाणी, वीज) प्रचंड ताण. केंद्र सरकारने अशा भागांच्या विकासासाठी 'श्यामा प्रसाद मुखर्जी रर्बन मिशन' (SPMRM - २०१६) सुरू केले आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (4) i.e. All statements (A), (B) and (C) are correct.

Detailed Analysis:

• Peri-Urbanization:

• Represents dynamic spatial and socio-economic transition zones situated on the fringe between consolidated urban cores and the rural countryside (e.g., Hinjewadi, Wagholi, Chakan around Pune; Badlapur, Vasai around Mumbai).

• Core Attributes:

• *Dissolution of Boundaries:* Land use becomes highly mixed and fragmented.

• *Urban Sprawl:* Agricultural holdings are rapidly alienated for residential townships, gated communities, warehouses, and industrial estates.

• *Rurban Synergy:* Displays an intermingling of agrarian lifeways and tertiary service-sector employment.

Distractor Analysis:

• Statements (A), (B), and (C) together provide a comprehensive analytical definition of peri-urbanization, confirming Option (4).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

To address planned infrastructure development in peri-urban belts, the Government of India launched the Shyama Prasad Mukherji Rurban Mission (SPMRM) in 2016.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) केवळ (A) आणि (B) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) केवळ (B) आणि (C) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) केवळ (A) आणि (C) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) वरील सर्व विधाने (A), (B) आणि (C) बरोबर आहेत (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (4) म्हणजेच वरील सर्व विधाने (A), (B) आणि (C) बरोबर आहेत.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्राचा प्राकृतिक व राजकीय भूगोल विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्राची नदीप्रणाली, जलव्यवस्थापन व वने विभाग चाचणी

quiz 30 प्रश्न timer 30 मिनिटे military_tech 30 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विषयांतर्गत 'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विषयातील 'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'वरील सर्व विधाने (A), (B) आणि (C) बरोबर आहेत' हे असून ते 'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन