🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
मराठी भाषा व व्याकरण Dept Asst Mains 2026 MEDIUM

खालील विधान पूर्ण करण्यासाठी योग्य शब्द निवडा: 'एकच शब्द वाक्यात दोन भिन्न अर्थांनी वापरल्यामुळे जेव्हा भाषिक व अर्थपूर्ण शब्दचमत्कृती साधली जाते, तेव्हा ______ हा अलंकार होतो.'

EN Select the appropriate term to complete the statement: 'When a single word is used in a sentence with two distinct meanings producing linguistic and semantic wit, it constitutes ______ Alankara.'
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
श्लेष
Shlesh (Pun)
B
उपमा
Upama
C
अनुप्रास
Anupras
D
रूपक
Rupak
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) श्लेष

विस्तृत व्याकरणिक स्पष्टीकरण:

दिलेली व्याख्या ही 'श्लेष अलंकाराची' मूळ व्याख्या आहे.

१. श्लेष अलंकाराची संकल्पना:
• 'श्लिष्' या संस्कृत धातूवरून 'श्लेष' हा शब्द आला आहे; ज्याचा अर्थ 'मिठी मारणे' किंवा 'चिकटणे' असा होतो. म्हणजेच एकाच शब्दाला दोन किंवा अधिक अर्थ चिकटलेले असतात!
• जेव्हा एकाच वाक्यात एकच शब्द अशा कौशल्याने योजला जातो की त्याचे दोन स्वतंत्र अर्थ निघतात आणि दोन्ही अर्थ वाक्याच्या संदर्भाशी सुसंगत ठरतात, तेव्हा श्लेष अलंकार होतो.
• श्लेषाचे दोन उपप्रकार:
१. सभंग श्लेष: शब्दाची फोड करून दुसरा अर्थ काढणे (उदा. श्रीकृष्ण = श्री + कृष्ण).
२. अभंग श्लेष: शब्दाची कोणतीही फोड न करता दोन अर्थ निघणे (उदा. मित्र = सूर्य आणि सखा).
२. इतर पर्याय:
• उपमा (सादृश्य), अनुप्रास (वर्णावृत्ती) आणि रूपक (अभेद) या व्याख्या वेगळ्या आहेत.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: 'एकच शब्द, दोन अर्थ' = श्लेष.

जर शब्दाची फोड करावी लागली तर 'सभंग श्लेष' आणि फोड न करता थेट दोन अर्थ निघाले तर 'अभंग श्लेष'. ही वर्गवारी लक्षात ठेवा!

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) Shlesh (Pun)

Comprehensive Grammatical Explanation:

The statement is the canonical grammatical definition of 'Shlesh Alankara'.

1. Etymology and Conceptual Framework:
• Derived from the Sanskrit root *shlish* (to embrace, stick, or cling). In poetics, it signifies that multiple semantic meanings adhere to a single lexical word.
• When a word is artfully placed such that it simultaneously yields two distinct contextual meanings, Shlesh is formed.
• Two vital subcategories:
1. Abhanga Shlesh: The word yields two meanings without breaking or splitting its phonetic structure (e.g., 'Mitra' = Sun and Friend).
2. Sabhanga Shlesh: The word must be segmented or split differently to extract the alternate meaning.
2. Contrast with Distractors:
• Upama (comparison), Anupras (alliteration), and Rupak (metaphor) do not depend on double entendre.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: The definitive equation for MPSC: 'One word, two distinct meanings' = Shlesh. If word-splitting is required, it is Sabhanga; if no splitting is needed, it is Abhanga.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) श्लेष (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) श्लेष**[/gold]
⚠️ पर्याय (2) उपमा (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) अनुप्रास (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) रूपक (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'अलंकार: शब्दालंकार व अर्थालंकार' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (पेपर १: मराठी व इंग्रजी)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (पेपर १: मराठी व इंग्रजी भाषा)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
जिल्हा परिषद: मराठी भाषा व व्याकरण सराव चाचणी #१ (शब्दसंग्रह व समानार्थी-विरुद्धार्थी)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
जिल्हा परिषद: मराठी भाषा व व्याकरण सराव चाचणी #२ (वर्णविचार, संधी व समास)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: अलंकार: शब्दालंकार व अर्थालंकार

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'अलंकार: शब्दालंकार व अर्थालंकार' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मराठी भाषा व व्याकरण विषयांतर्गत 'अलंकार: शब्दालंकार व अर्थालंकार' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मराठी भाषा व व्याकरण विषयातील 'अलंकार: शब्दालंकार व अर्थालंकार' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'अलंकार: शब्दालंकार व अर्थालंकार' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →