पीक वाढीसाठी पोषक खनिज द्रव्याची आवश्यकता दर्शविणारा पुढीलपैकी योग्य निकष निवडा : अ) एखाद्या घटकाच्या कमतरतेमुळे पिकाचे जीवनचक्र पूर्ण करण्यास अपयश येते. ब) एखाद्या घटकाची कमतरता फक्त तोच घटक पूरवून भरुन काढता येते. क) घटकाचा परिणाम हा वाढीवर किंवा चचयापचयावर व्हायलाच पाहिजे. ड) सदर घटक अल्प प्रमाणातच आवश्यक असतो. पर्यायी उत्तरे:
EN
Select the correct criteria of essentiality of plant nutrients for crop growth:
a) In the absence of the element, the plant cannot complete its life cycle.
b) The deficiency of an element can only be corrected by supplying that specific element.
c) The element must be directly involved in plant nutrition and metabolism.
d) The element must be required only in minute quantities.
Alternative answers:
योग्य उत्तर पर्याय ३ (अ, ब व क फक्त) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
अर्नॉन आणि स्टाऊट (Arnon & Stout, 1939) यांनी वनस्पतींसाठी पोषणद्रव्यांच्या आवश्यकतेचे तीन सुवर्ण निकष (Criteria of Essentiality) मांडले:
•
अ) जीवनचक्र पूर्ण करणे: त्या घटकाच्या अभावामुळे वनस्पतीला तिची शाकीय व पुनरुत्पादक वाढ पूर्ण करता येत नाही.
•
ब) विशिष्टता (अविस्थापनीयता): त्या घटकाची कमतरता केवळ तोच घटक देऊन भरून काढता येते, दुसऱ्या घटकाद्वारे तिची जागा घेतली जाऊ शकत नाही.
•
क) प्रत्यक्ष सहभाग: तो घटक वनस्पतीच्या पोषण व चयापचय क्रियेमध्ये (Metabolism) थेट सहभागी असला पाहिजे.
•
विधान (ड) चुकीचे आहे, कारण नत्र, स्फुरद, पालाश यांसारखी मुख्य मूलद्रव्ये मोठ्या प्रमाणात (Macro-nutrients) लागतात, फक्त अल्प प्रमाणात लागणे हा आवश्यकतेचा निकष नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अर्नॉन व स्टाऊट यांनी १९३९ मध्ये हे निकष मांडले आणि निकोलस (Nicholas, 1961) यांनी 'कार्यात्मक पोषणद्रव्ये' (Functional nutrients) ही संकल्पना मांडली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (a, b and c only).
Explanation:
•
Arnon and Stout (1939) established the classical three Criteria of Essentiality for plant nutrients:
•
a) Life Cycle Completion: The plant cannot complete vegetative or reproductive stages of its life cycle in the absence of the element.
•
b) Specificity: The deficiency symptom can be prevented or corrected exclusively by supplying that specific element (non-replaceable).
•
c) Direct Metabolism: The element must be directly involved in the nutrition and metabolism of the plant (e.g., constituent of an essential molecule or enzyme).
•
Statement (d) is incorrect because macronutrients ($N, P, K$) are required in large quantities; requiring an element in minute amounts is not a criterion of essentiality.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Criteria of essentiality: Arnon & Stout (1939). In 1954, Arnon refined these criteria to apply universally to all higher plants.