उत्तर कोकणातील अत्यंत महत्त्वाची पश्चिमवाहिनी नदी असणारी आणि मुंबई शहराची जीवनरेखा मानली गेलेली 'वैतरणा नदी' प्रामुख्याने कोणत्या पर्वतीय रांगेत उगम पावते?
EN
Serving as a crucial west-flowing river of Northern Konkan and the prime lifeline of water supply to Mumbai, in which mountain range does the 'Vaitarna River' primarily originate?
योग्य उत्तर पर्याय 2 (सह्याद्री पर्वतरांग - त्र्यंबक डोंगर / Sahyadri) आहे.
सविस्तर नदी विश्लेषण:
•
वैतरणा नदीचा उगम: वैतरणा नदी नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यात सह्याद्री पर्वताच्या त्र्यंबक डोंगररांगेत (कावनाईजवळ) उगम पावते.
•
प्रवाह व वैशिष्ट्ये:
•
उगम पावून ही नदी सह्याद्रीच्या तीव्र पश्चिम उतारावरून वेगाने पालघर व ठाणे जिल्ह्यांत उतरते.
•
ही उत्तर कोकणातील सर्वात महत्त्वाची आणि विस्तीर्ण जलवाहिन्यांची पश्चिमवाहिनी नदी आहे.
•
तिची एकूण लांबी सुमारे १५४ ते १७० किमी आहे. शेवटी ती पालघर जिल्ह्यातील दातिवरेच्या खाडीत (अरबी समुद्र) विलीन होते.
•
वैतरणा नदीच्या खोऱ्यात अप्पर वैतरणा (नाशिक), मध्य वैतरणा आणि लोअर वैतरणा (मोडक सागर) ही धरणे बांधण्यात आलेली आहेत.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
सातपुडा पर्वतरांग: येथून तापी, नर्मदा, अनेर नद्या वाहतात.
•
महाबळेश्वर पठार: येथून कृष्णा, कोयना, वेण्णा, सावित्री उगम पावतात.
•
अजिंठा डोंगररांग: येथून पैनगंगा, वाघूर, पूर्णा (तापी उपनदी) नद्या उगम पावतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
वैतरणा नदीच्या उपनद्या: पिंजाळ, सूर्या, तानसा, देहर्जे. वैतरणा आणि पिंजाळ नद्यांना जोडणारा 'दमणगंगा-पिंजाळ नदीजोड प्रकल्प' मुंबईच्या भविष्यातील पाणीपुरवठ्यासाठी प्रस्तावित आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Sahyadri Range - Trimbak Hills).
Detailed Drainage Analysis:
•
Vaitarna River Origin: The Vaitarna River originates in the Trimbak hills of the Sahyadri (Western Ghats) near village Kavnai in Trimbakeshwar taluka of Nashik district.
•
Course & Significance:
•
Cascades westward down the steep scarp of the Western Ghats into Palghar and Thane districts.
•
It is the most vital west-flowing river of Northern Konkan, with a total length of approximately 154 to 170 km.
•
Empties into the Arabian Sea at the Dativare Creek in Palghar district.
•
Hosts three critical dams: Upper Vaitarna (Igatpuri, Nashik), Middle Vaitarna, and Lower Vaitarna (Modak Sagar).
Distractor Analysis:
•
Satpura Range: Tapi, Narmada, and Aner rivers.
•
Mahabaleshwar Plateau: Krishna, Koyna, Venna, and Savitri rivers.
•
Ajanta Range: Penganga, Waghur, and Purna rivers.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Major tributaries of Vaitarna: Surya, Pinjal, Tansa, and Deharji. The proposed Damanganga-Pinjal river linking project aims to augment Mumbai's long-term water supply.