योग्य उत्तर: पर्याय (३) - फक्त (a) हे विधान असत्य आहे.
विश्लेषण:
•
विधान (a) असत्य आहे: भारताच्या मध्यातून २३° ३०' उत्तर हे 'कर्कवृत्त' (Tropic of Cancer) जाते, 'मकरवृत्त' (Tropic of Capricorn - २३° ३०' दक्षिण) नाही! मकरवृत्त हे संपूर्णपणे दक्षिण गोलार्धात (ऑस्ट्रेलिया, दक्षिण आफ्रिका, ब्राझील) आहे.
•
विधाने (b) आणि (c) सत्य आहेत: कर्कवृत्तामुळे भारताचे दोन कटिबंधांत विभाजन होते:
१.
कर्कवृत्ताच्या दक्षिणेकडील द्वीपकल्पीय भारत 'उष्णकटिबंधात' (Tropical Zone) येतो, जेथे वर्षभर उच्च तापमान असते.
२.
कर्कवृत्ताच्या उत्तरेकडील भूभाग 'उपोष्णकटिबंधात' (Sub-tropical Zone) येतो, जेथे उन्हाळ्यात अति-उष्णता आणि हिवाळ्यात कडाक्याची थंडी असे विषम हवामान आढळते.
त्यामुळे भारताचे हवामान प्रामुख्याने 'उष्णकटिबंधीय मान्सून प्रकारचे' (Tropical Monsoon Climate) मानले जाते.
भारतातील कर्कवृत्त (२३.५° उत्तर) ८ राज्यांमधून जाते:
१.
गुजरात
२.
राजस्थान
३.
मध्य प्रदेश
४.
छत्तीसगड
५.
झारखंड
६.
पश्चिम बंगाल
७.
त्रिपुरा
८.
मिझोराम
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) - Only (a) is not true.
Analysis:
•
Statement (a) is false: The parallel of latitude bisecting India into two halves is the 'Tropic of Cancer' (23°30' N), NOT the Tropic of Capricorn (23°30' S). The Tropic of Capricorn lies entirely in the Southern Hemisphere.
•
Statements (b) and (c) are true: The Tropic of Cancer functions as a vital climatic divide:
1.
South of 23.5°N: Tropical India experiences high insolation and maritime moderation with no cold winter season.
2.
North of 23.5°N: Sub-tropical India experiences continental extremes (scorching summers and chilled winters).
Collectively, India's overall climate is defined as 'Tropical Monsoon'.
Distractor Analysis:
•
Only statement (a) is factually compromised by replacing Cancer with Capricorn.
The Tropic of Cancer (23°30' N) passes through 8 Indian States:
Gujarat, Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand, West Bengal, Tripura, and Mizoram.
